Στο ίδιο σημείο που είδαμε τις προάλλες, ανάμεσα στην 25η Μαρτίου και Λασκαράτου, οι ψαράδες της γειτονιάς κάνουν τις απαραίτητες προετοιμασίες για το ψάρεμα ή τακτοποιούν την βάρκα τους μετά απ' αυτό.
Από το αφιέρωμα: ο Joseph Pigassou στην Θεσσαλονίκη
Στο βάθος η βίλα των Αεροπόρων.
Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.033, ασπρόμαυρο φιλμ 3,5Χ5,5 εκ
photo Joseph Pigassou n°033 sur film 35x55 NB
Η ξύλινη καμπίνα στη θάλασσα, ανάμεσα στην Λασκαράτου και τους Μύλους Αλλατίνι
Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.180, ασπρόμαυρο φιλμ 3,5Χ5,5 εκ
photo Joseph Pigassou n°180 sur film 35x55 NB
Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.182, ασπρόμαυρο φιλμ 3,5Χ5,5 εκ
photo Joseph Pigassou n°182 sur film 35x55 NB
Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.212, ασπρόμαυρο φιλμ 3,5Χ5,5 εκ
photo Joseph Pigassou n°212 sur film 35x55 NB
Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.214, ασπρόμαυρο φιλμ 3,5Χ5,5 εκ
photo Joseph Pigassou n°214 sur film 35x55 NB
Φίλιππος Νίκογλου (1871-1953), ένας αφανής σημαντικός παράγοντας της Ελληνικής απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης στις 26-10-1912
Από τον Νίκανδρο Καστανίδη
Ήταν αυτός που ειδοποίησε τον Βενιζέλο να βιαστεί για την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, γιατί ο Βουλγαρικός στρατός προχωρούσε προς τη Θεσσαλονίκη και ήταν αρκετά κοντά. Την πληροφορία αυτή τη γνώριζε γιατί συμμετείχε ως έφεδρος γιατρός στο Βουλγαρικό στρατό.
Γεννήθηκε το 1871 στη Στενήμαχο της Ανατολικής Θράκης, ήταν από ευκατάστατη οικογένεια που ζούσε στη Φιλιππούπολη της Βουλγαρίας. Μαθήτευσε στη Ζαρίφεια Σχολή της Φιλιππούπολης και σπούδασε ιατρική στη Γερμανία. Άσκησε την ιατρική στη Σόφια ως χειρούργος κι επειδή ζούσε με την οικογένεια του στη Βουλγαρία επιστρατεύτηκε στο Βουλγαρικό στρατό.
Τιμήθηκε από την Ελληνική πολιτεία το 1950 κι ο Δήμος Θεσσαλονίκης έδωσε το όνομά του στο μικρό δρόμο δίπλα από το σημερινό Λαογραφικό Μουσείο, που μέχρι τότε ονομαζόταν “οδός Μοδιάνο”. 20 με 30 χρόνια αργότερα στήθηκε η προτομή του στο παρτάκι που βρίσκεται στη γωνία Βασ. Όλγας με Κοσμά Αιτωλού (δίπλα στο εστιατόριο “Καμένη Γωνιά”).
Παρατήρηση του Ανδρέα Καστάνη:
Αντίθετα ο Αντιστράτηγος Κοσμάς υποστηρίζει ότι η πληροφορία δόθηκε από τον Αντιστράτηγο Αμβρόσιο Φρατζή. (Η πληροφορία που παραθέτει προέρχεται από την εφημερίδα Καθημερινή (13.11.1955) και Βήμα (15.2.56)). Στο ίδιο βιβλίο αμφισβητείται η προσφορά του Νίκογλου. (Η πληροφορία που παραθέτει προέρχεται από την εφημερίδα Βήμα (11.11.1956)).
δύο λήψεις από γωνίες λήψης που δεν είχαμε ξαναδεί.
Προστέθηκαν στα σχετικά αφιερώματά μας.
Η θολωτή βρύση που βρισκόταν εκεί που σήμερα είναι το μικρό τριγωνικό παρκάκι στην συμβολή των οδών Άθωνος και Βύζαντος, όπως φαινόταν κατεβαίνοντας την Βύζαντος. Στον χώρο που κρύβει η ψηλή μάντρα στα δεξιά χτίστηκε αργότερα η περίφημη βίλα Μοσκώφ
Η ανάλυση φτωχή, αλλά σε κάθε περίπτωση μια φορά λήψης που δεν είχαμε. Λίγο πιο πάνω από την Ντέκα, η Αναγνωστοπούλου προς τα κάτω μέχρι την Αφροδίτης. Πολυκοσμία στα στενοσόκακα της Μπάρας.
Λήψη Cas Oorthuys, αρχείο Nederlands Fotomuseum. Ολλανδικό Φωτογραφικό Μουσείο, 1957
Για το βάθος της πρώτης, μια σύγκριση με μια φωτογραφία του Rene Benezech (από ανάρτηση του κ. Στέφανου Πασβάντη).
Για το ανατολικό κομμάτι, συγκρίνουμε τα φουρούσια από το δεύτερο και τρίτο σπίτι του νότιου πεζοδρομίου της Θεοφίλου όπως φαίνονται στη φωτογραφία που αναρτήθηκε από τον κ. Νικόπουλο στις ΠΦΘ.
Σημειωτέον ότι τα δυο σπίτια χωρίζονται με δρομάκι που υπάρχει ακόμα, παρόλο που αυτό με το σιδερένιο φουρούσι έχει γκρεμιστεί και στη θέση του υπάρχει κενό οικόπεδο. Το σπίτι με το ξύλινο φουρούσι “υπάρχει” στο περίπου. Δηλαδή, είναι κάτι ανάμεσα σε αποκατάσταση και “αντιγραφή” του παλιού, και βλέπουμε τα ίδια χαρακτηριστικά.
Άλλη μια φωτογραφία του Cas Oorthuys από το 1957 μας δίνει την εικόνα του σπιτιού στην συμβολή της Επιμενίδου με την Θεοφίλου. Η διεύθυνσή του είναι Θεοφίλου 5, εμείς βλέπουμε την πλευρά της Επιμενίδου
Από την Μάρα Νικοπούλου
Λήψη Cas Oorthuys, αρχείο Nederlands Fotomuseum. Ολλανδικό Φωτογραφικό Μουσείο, 1957
Εδώ σε σύγκριση με μια φωτογραφία του Γεώργιου Χριστοφορίδη (Η Θεσσαλονίκη που χάνεται, Continental Bank, 1982, σελ 20), όπου εκτός από τις προφανείς ομοιότητες στα ανοίγματα υπάρχουν και κάποιες λεπτομέρειες που επιβεβαιώνουν την αναγνώριση.
Το σπίτι υπάρχει και σήμερα
Μια δεύτερη φωτογραφία από το ίδιο ολλανδικό άλμπουμ δίνει λίγο μεγαλύτερο πλάνο και επιβεβαιώνει την ταύτιση.
Στα ανατολικά, ανάμεσα στην τότε νοητή προέκταση της 25ης Μαρτίου και την Λασκαράτου, σήμερα δηλαδή στην πάνω μεριά απ' το παρκάκι του Αγίου Φωτίου, ο Pigassou ένα απόγευμα φωτογραφίζει τις κουρίτες.
Από το αφιέρωμα: ο Joseph Pigassou στην Θεσσαλονίκη
Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.060, ασπρόμαυρο φιλμ 3,5Χ5,5 εκ
photo Joseph Pigassou n°060 sur film 35x55 NB
Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.061, ασπρόμαυρο φιλμ 3,5Χ5,5 εκ
photo Joseph Pigassou n°061 sur film 35x55 NB
Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.211, ασπρόμαυρο φιλμ 3,5Χ5,5 εκ
photo Joseph Pigassou n°211 sur film 35x55 NB
Από τον Νίκανδρο Καστανίδη.
Τρεις ρωμαϊκές τοποθεσίες της Θεσσαλονίκης συνδέονται με τον Άγιο Δημήτριο. Η πρώτη είναι η Χαλκευτική Στοά, όπου ο Άγιος κατηχούσε και δίδασκε. Η δεύτερη είναι οι υπόγειες “καμάρες” παρά του ρωμαϊκού θεάτρου-σταδίου που γειτόνευε με το δημόσιο λουτρό (δηλ. στη στοά του Αγίου Ιωάννη, δίπλα στο ναό της Αγίας Σοφίας) όπου φυλακίστηκε και εκτελέστηκε. Η θέση αυτή συνδέεται με το υπόγειο “βαπτιστήριο” (που αποσυνδέθηκαν το 1922) του ναού της Αγίας Σοφίας και με την υπόγεια στοά κάτω από το ιερό του ναού του Αγίου Δημητρίου. Και τρίτη είναι η “κρύπτη” (δηλ. εκεί που αρχικά θάφτηκε ο Άγιος) κάτω από το ιερό του ναού του Αγίου Δημητρίου. Η “κρύπτη” ήταν μέρος του ρωμαϊκού λουτρού που υπήρχε δίπλα (προς τη βορινή πλευρά) του σημερινού ναού του Αγίου Δημητρίου.
Άξιο απορίας είναι ότι φυλάκισαν τον Άγιο στις υπόγειες “καμάρες” του ρωμαϊκού λουτρού κι όχι σε κανονικές φυλακές, σαν να μην υπήρχαν φυλακές στη Θεσσαλονίκη την ρωμαϊκή περίοδο...
Ο Άγιος Δημήτριος (χωρίς σπαθιά και λόγχες) σε
ψηφιδωτό του ομώνυμου ναού της Θεσσαλονίκης
Η χαλκευτική στοά στη ρωμαϊκή αγορά της Θεσσαλονίκης
Η θέση που βρέθηκαν οι υπόγειες “καμάρες”, εκεί που σήμερα είναι το”αγίασμα” του Αγίου Ιωάννη (δίπλα στην Αγία Σοφία), το 1921-22
Η “κρύπτη”, κάτω από το ιερό του Αγίου Δημητρίου, λίγα χρόνια μετά το 1917
Ένα τοπογραφικός χάρτης της περιοχής του ναού του Αγίου Δημητρίου, όπου σημειώνονται δύο τοποθεσίες σχετικές με τη βιογραφία του Αγίου Δημητρίου. (Από το βιβλίο Ιστορία της Θεσσαλονίκης, 316 π.Χ.-1983, του Απ. Ε. Βακαλόπουλου, Θεσσαλονίκη 1997, σελ. 91)
Τοπογραφικός χάρτης γύρω από τις υπόγειες “καμάρες” (δηλ. γύρω από το σημ. “αγίασμα” του Αγίου Ιωάννη) με τις θέσεις των ρωμαϊκών κτισμάτων.
Με την ευκαιρία των επισημάνσεων των ρωμαϊκών λουτρών που συνδέονται με τη βιογραφία του Αγίου Δημητρίου, αξίζει να αναφερθεί το ρωμαϊκό λουτρό που βρέθηκε, το Δεκέμβριο του 2018 με τις εργασίες για την κατασκευή του Μετρό, στη διασταύρωση Εγνατίας με Αγίας Σοφίας. Ήταν ένα λουτρό κοντά στο λουτρό που υπήρχε στη θέση του Αγίου Ιωάννη, όπως και στην Αχειροποίητο όπου υπήρχε, επίσης, ρωμαϊκό λουτρό. Έτσι εξηγούνται οι πολλές υπόγειες στοές που υπήρχαν στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.
Η μακέτα της εκκλησίας φωτογραφημένη από γερμανό, μάλλον στο παρατημένο εργοτάξιο.
Με μια ματιά το έργο μεταπολεμικά ακολούθησε σε γενικές γραμμές τα σχέδια. Στην σύγκριση παρατηρείται ότι προτιμήθηκε να κατασκευαστεί ένας αναλημματικός τοίχος ατο αίθριο του ναού προς βορρά σε σχέση με την πιο περίτεχνη κιονοστοιχία που απεικονίζεται στη μακέτα. Επίσης στην μακέτα το καμπαναριό ίσως είχε προβλεφθεί να φιλοξενείται στον νότιο πυργίσκο της πρόσοψης που είχε το ίδιο ύψος με το μεσαίο κλίτος της εκκλησίας. Το κλίτος αυτό υπερυψώθηκε, ενώ κατασκευάστηκε ένα πολύ ψηλότερο καμπαναριό βόρεια της εισόδου τη δεκαετία του 50.
Κατοχική φωτογραφία με την νεόκτιστη αλλά ημιτελή εκκλησία να περικλείει το απομεινάρι της παλιάς.
Έγχρωμη διαφάνεια του Theodor Scheerer. Λήψη προς τα δυτικά
Έγχρωμη διαφάνεια του Theodor Scheerer. Λήψη προς τα ανατολικά
Σ αυτήν την έγχρωμη διαφάνεια φαίνεται και η καταστροφή στο μουσουλμανικό μετάλλιο που είχε εντοιχιστεί στο παλιό ιερό. Οι καταστροφές αυτές πρέπει να έγιναν στις πρώτες χρήσεις της εκκλησίας το 1912.
Τα μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη αφημένα μέσα στον χώρο της εκκλησίας.
Από ψηλά η δυσαναλογία των έργων που είχαν συντελεστεί μέχρι τότε σε σχέση με το ημισυντηρημένο παλιό ιερό του ναού.
Η πορεία των εργασιών στον Άγιο Δημήτριο από το 1926 μέχρι την Κατοχή.
Τις λήψεις από την Βρετανική Σχολή των Αθηνών τις ανέσυρε ο Θόδωρος Νάτσινας από το αρχείο της Σχολής εδώ:
http://mao.bsa.ac.uk.
και αποδίδονται στον αρχιτέκτονα Γεώργιο Σωτηρίου.
Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο
Ταυτόχρονα ή λίγο πριν την ανάληψη εργασιών από τον Ζάχο, δηλ. το 1926, πρέπει να άρχισε το ξήλωμα του εναπομείναντος παλιού τμήματος της πρόσοψης του ναού και το κτίσιμο με πέτρες της καινούριας.
Λήψη του Paul Collart.
Γενικά οι λήψεις του Paul Collart χρονολογούνται στα 1930. Όμως στην ιστοσελίδα του πανεπιστημίου που φιλοξενεί την συλλογή του είναι αχρονολόγητες
(http://collart.unil.ch/fmi/webd/collart)
Ο Collart ήταν στην Ελλάδα από το 1926 έως το 1938.
Και αυτή του Collart, δυστυχώς δεν βλέπουμε λίγο πιο αριστερά, να δούμε αν έχουν αρχίσει οι εργασίες εκεί. Θα ήταν ενδεικτικό για την χρονολόγησή της. Μάλλον λίγο πριν από τη λήψη Βαφιαδάκη του 1926 που είδαμε χθες. Μετά πρέπει να κουβαλήθηκαν τα υλικά για τις εργασίες στο τέλος του βορινού κλίτους.
Ίσως η τελευταία απεικόνιση της παλιάς εισόδου του ναού πριν γκρεμιστεί. Από την Βρετανική Σχολή Αθηνών
Η παλιά πρόσοψη του ναού έχει αποξηλωθεί, η νέα λιθοδομή έχει αρχίσει να υψώνεται.Από την Βρετανική Σχολή Αθηνών και αυτή όπως και οι αμέσως επόμενες.
Εργασίες ταυτόχρονα στον νότιο τοίχο. Είναι ενδιαφέρον ότι επιχειρείται να διατηρηθεί ο παλιός τοίχος, μαζί με τις αντηρίδες, έχοντας ανοίξει επιπλέον παράθυρα. Αυτά τα ανισοϋψή παράθυρα δεν υπάρχουν στην εκκλησία στο τελικό σχέδιο και φυσικά στην κατασκευή.
Σε κείμενό του ο Σωτηρίου αμέσως μετά την πυρκαγιά του 17 είχε κάνει σαφείς τις σκέψεις του. Η εξέλιξη των εργασιών δείχνει ότι κυριάρχησαν άλλες απόψεις σχετικά με το ύφος του ναού.
http://media.ems.gr/ems/meli-ds/ems_meli_d-s_plastiras-sotiriou.pdf?fbclid=IwAR3l8wjNza5kqyzikwHK3Ioy89yGlfmXnkj5YW7JGBEFrYaE7GMmXK2eXAM
ΝΑ από την εξωτερική πλευρά.
Οι εργασίες της πρόσοψης από το εσωτερικό κεντρικό κλίτος.
ΝΑ από το εσωτερικό.
Οι εργασίες αριστερά του ιερού
Υποστηρίγματα αριστερά του ιερού (είδαμε ότι είχαν μπει στα 1926). Ένα αλλο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι το μεσαίο άνοιγμα στο ιερό, δεξιά, είναι απολύτως κενό, μετά τις εργασίες που είδαμε στις προηγούμενες λήψεις από την Βρετανική Σχολή
Όπως και εδώ, το κενό στο μεσαίο παράθυρο. Σκαλωσιά εκ νέου στο ΝΑ κομμάτι, διακρίνεται επίσης ένα οριζόντιο ίχνος από σκαλωσιά στο αριστερό ψηλό άνοιγμα του ιερού.
Της ίδιας εποχής η φωτογραφία του Λυκίδη και πάντως πριν το 1932. Σκαλωσιά που υπερβαίνει τον ΝΑ τοίχο και άλλη στο εξωτερικό ΒΑ μέρος.
Τ0 1932 έχει ως αναφορά την χρονολογημένη αυτήν στερεοσκοπική λήψη. Δεν υπάρχουν σκαλωσιές.
Αντίθετα, όσο προχωρούσε η νέα πετρόκτιστη πρόσοψη του ναού, οι σκαλωσιές παρέμεναν μπροστά.
Εμφανίζονται τα καινούρια κομμάτια από μάρμαρο για την αναστήλωση.
H λήψη αυτή της Αμερικάνικης Σχολής είναι του 1933
http://www3.ascsa.edu.gr/DesktopModules/MultipleDataBasesTesting/read_more_2.aspx?object_id=5273&collection_id=3&lang=en-US&fbclid=IwAR0k7eO_ODxU5ruZC_SH2khh2d2Dz1yUxYx6tHjfuZfSheZE04Y2JcYlQ_A
Και αυτή την ίδια περίπου εποχή
Στις χρονολογημένες αυτές φωτογραφίες του Φραντζή στο ΕΛΙΑ στα 1934, οι δουλειές συνεχίζονται στο υπόλοιπο μέρος της πρόσοψης. Το νοτιότερο μέρος έχει τελειώσει
Φραντζής, 1934
Φραντζής, 1934
Φραντζής, 1934
Φραντζής, 1934
Και σ' αυτήν η αναγραμμένη χρονολογία 1934 πρέπει να είναι σωστή. Μια συνολική ματιά από την πρόοδο των εργασιών. Ο νότιος τοίχος της εκκλησίας έχει πάρει πλέον την λιθόκτιστη μορφή που, όταν μεταπολεμικά θα ολοκληρωθεί, θα είναι η τελική μορφή της εκκλησίας.
Κάπου εκεί πρέπει να χρονολογείται και αυτή η λήψη.
Όπως και αυτή
Φωτογραφία του 1935
Φωτογραφία του 1935
Λήψη Αντώνη Οικονομίδη, αρχείο Κοτζιά στα 1936 στο ΕΛΙΑ
Και αυτή εδώ πρέπει να χρονολογείται αυτήν την εποχή
![](Επίσκεψη γερμανών αρχαιολόγων στα 1938, ακόμη υπάρχουν σκαλωσιές στο εξωτερικό μέρος του ναού. σε αναρτηση ΑνναΓιαννης Σμιθ στις ΠΦΘ που είχε αμφιβολίες για την σωστή χρονολογία
Αλλά επιβεβαιώνεται από αυτήν εδώ από το αρχείο του κ. Παπαευθυμίου από μια εκδρομή του Ορειβατικού Συλλογου Πατρας, χρονολογημένη στα 1938.
Η κατοχή βρίσκει το μνημείο χωρίς σκαλωσιές, ένα τουριστικό αξιοθέατο, κάτι σαν βυζαντινό Παρθενώνα, αλλά με παρεμβάσεις που έχουν αλλάξει σημαντικά την φυσιογνωμία που είχε πριν την πυρκαγιά. Ο Αριστοτέλης Ζάχος, που ουσιαστικά καθόρισε αυτήν την εξέλιξη της αναστήλωσης, πέθανε το 1939.