Οι φάσεις αποκατάστασης του Ιερού Ναού του Αγίου Δημητρίου. Από το 1917 μέχρι το 1926.
Μετά την πυρκαγιά άρχισαν αμέσως οι πρώτες σωστικές επεμβάσεις στον Άγιο Δημήτριο.
Ελάχιστες από τις φωτογραφίες που έχουμε είναι χρονολογημένες. Εδώ προτείνεται μια χρονολογική σειρά αυτών των επεμβάσεων.
Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο
Πρέπει να είναι από τις πρώτες λήψεις όταν άρχισαν οι εργασίες.
Τα πολλά συντρίμμια έχουν απομακρυνθεί, έχουν σωρευτεί ίσως τα πιο χρήσιμα, δακτύλιοι στους κίονες για να συγκρατηθούν συμπαγείς και να μην καταρρεύσουν, σκαλωσιά στο νοτιοανατολικό κομμάτι, το πιο ψηλό που έχει απομείνει στην εκκλησία, ανάμεσα στο κεντρικό κλίτος και το νοτιότερό του. Είναι ενδιαφέρον ότι τα μουσουλμανικά μετάλλια στο ιερό επανεμφανίζονται. (με την απελευθέρωση της πόλης, και του ναού, είχαν καλυφθεί πρόχειρα, ίσως με χαρτιά, από σταυρούς. Στο κεντρικό μετάλλιο υπήρχε η ημερομηνία 26 Οκτωβρίου 1912).
Επίσης αμέσως λήφθηκαν μέτρα για την προστασία των ψηφιδωτών με ξύλινα καπάκια, τόσο στον βόρειο πεσσό του Ιερού όσο και στον νότιο.
Και εδώ η σκαλωσιά στο ΝΑ άκρο του ιερού.
Η αγιογραφία του Αγίου Δημητρίου με τον ιερέα και την Παναγία επάνω δεξιά της αγιογραφίας δεν έχει καλυφτεί ακόμη.
Εδώ το ερειπιώδες άνω άκρο του ιερού που είδαμε στις πρώτες λήψεις μετά την πυρκαγιά. Κινδύνευε να πέσει και να παρασύρει μεγαλύτερα τμήματα προφανώς.
Λήψη από τον μιναρέ με την σκαλωσιά δεξιά και ορατές τις υποστηλώσεις σε τόξα.
Και εδώ η λήψη αυτή όχι μετά το 1918
Λήψη της ίδιας εποχής προς τα νοτιοδυτικά.
Σκαλωσιά πλέον στο ΒΑ υψηλό κομμάτι όπως βλέπουμε εδώ πάλι σε λήψη από τον μιναρέ. Οι εργασίες στο ίδιο ύψος δίπλα έχουν ολοκληρωθεί.
Η αυτοχρωμική φωτογραφία από την συλλογή του Άλμπερ Καν είναι χρονολογημένη στα 1918. Είναι μεταγενέστερη των προηγούμενων. Αυτό σημαίνει ότι αρκετές σωστικές ενέργειες πρόλαβαν να γίνουν μέχρι αυτήν την λήψη. (Επίσης σημαίνει βέβαια ότι οι προηγούμενες έχουν ένα χρονολογικό όριο ante).
Το άνω τμήμα του ιερού φαίνεται συντηρημένο αλλά και οι σιδερένιοι δακτύλιοι γύρω από τους κίονες δεξιά είναι περισσότεροι σε σχέση με τις προηγούμενες φωτογραφίες και θα παραμείνουν τόσοι και τα επόμενα χρόνια.
Επίσης οι στιβαγμένοι σωροί με τα συντρίμμια στο κεντρικό κλίτος έχουν λιγοστέψει. Οι σκαλωσιές έχουν απομακρυνθεί, όμως θα ξαναϋψωθούν μετά από λίγα χρόνια. Επιμελημένη η φροντίδα με τα ξύλινα καπάκια ώστε να περισωθούν τα ψηφιδωτά εκατέρωθεν του ιερού.
Η υποστήριξη στα ξύλινα καπάκια στον βόρειο πεσσό είναι ίδια με την προηγούμενη.
Το ταφικό μνημείο του Λουκά Σπανδούνη με την περιποιημένη σώρευση των οικοδομικών υλικών που έπεσαν από την πυρκαγιά αλλά και την προστασία του ψηφιδωτού με το ξύλινο καπάκι
Στηρίγματα πιο συστηματικά ανάμεσα στα τόξα, τα σωρευμένα υλικά από το εσωτερικό του κεντρικού κλίτους αρχίζουν να αραιώνουν
Λίγο πριν το 1926 ο ναός στο εσωτερικό του πρέπει να παρουσιάζει αυτήν την εμφάνιση.
Χρονολογημένη στα 1926, φωτογραφία του Βαφιαδάκη στο ΕΛΙΑ, μέσα στους απεικονιζόμενους ίσως και ο Αριστοτέλης Ζάχος, με τα άσπρα μαλλιά, μάλλον μαζί με τον Γεώργιο Σωτηρίου που επιμελήθηκε την αναστήλωση από την αρχή μέχρι και τα εγκαίνιά του.
Ο Ζάχος ανέλαβε επίσημα την αναστήλωση του ναού το 1926
(ΝΙΚΟΛΙΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ εδώ:
http://library.tee.gr/digital/rho/rho_m33/rho_m33_ioannidou.pdf?fbclid=IwAR2Xc48NQU7TzhQHmSTbGJo4mYKJczdxH524lVlBcQnBT__zwiEZN6tDky4)
Καινούρια υλικά, καινούριες σκαλωσιές στο τέλος του βόρειου κλίτους.
Στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, πριν την πυρκαγιά του 1917
Από τον Νίκανδρο Καστανίδη και την Κατερίνα Κουμλίδου
[Από το βιβλίο: Salonicco, Quaderni della Guerra, του Buonaiuti, Alarico (εκδ. Fratelli-Treves, Μιλάνο 1916)]
[Από το βιβλίο: Salonicco, Quaderni della Guerra, του Buonaiuti, Alarico (εκδ. Fratelli-Treves, Μιλάνο 1916)]
[Από το βιβλίο: Salonicco, Quaderni della Guerra, του Buonaiuti, Alarico (εκδ. Fratelli-Treves, Μιλάνο 1916)]
Το εξώφυλλο του βιβλίου “Salonique et ses Basiliques” (1919) με φωτογραφίες του Fred. Boissonnas
Ο Frédéric Boissonnas (1858-1946) με το φίλο του Daniel Baud-Bovy (1870-1958), ο οποίος ήταν διευθυντής της Σχολής Καλών Τεχνών της Γενεύης
Η νότια πλευρά του ναού του Αγίου Δημητρίου, το 1913
[Από το βιβλίο του Fred. Boissonnas και με εισαγωγή του Daniel Baud-Bovy “Salonique et ses Basiliques” (1919 σελ. 26)]
Έλληνες στρατιώτες μετά την απελευθέρωση.
ο Φρ.Μπουασονά εντός του ναού.
Η Ωραία Πύλη από κοντά πριν την πυρκαγιά
Λήψεις Pigassou 204, 140
Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.204, ασπρόμαυρο φιλμ 3,5Χ5,5 εκ
photo Joseph Pigassou n°204 sur film 35x55 NB
Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.140, ασπρόμαυρη μονή γυάλινη πλάκα, 6,5Χ9 εκ.
photo Joseph Pigassou n°140 sur plaque mono 65x90 NB
Μπροστά στο Διοικητήριο. Βουβάλια περαστικά, άνθρωποι στατικοί.
O Pigassou φωτογραφίζει μια ακόμη συνηθισμένη μέρα στην Αγ. Δημητρίου.
Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.138, ασπρόμαυρη μονή γυάλινη πλάκα, 6,5Χ9 εκ.
photo Joseph Pigassou n°138 sur plaque mono 65x90 NB
Η ίδια λήψη βρέθηκε και στην συλλογή Albarel.
Φωτογραφία σε χαρτί που συνέλεξε ο Paul Albarel. Βρίσκεται στην Mediatheque du Grand Narbonne, με αρ. AD11- 1497?
photo ramenée par Paul Albarel – Médiathèque du Grand Narbonne AD11- 1497? tirage papier
Φωτογραφία σε χαρτί που συνέλεξε ο Paul Albarel. Βρίσκεται στην Mediatheque du Grand Narbonne, με αρ. AD11- 1498
photo ramenée par Paul Albarel – Médiathèque du Grand Narbonne AD11- 1498 tirage papier
Φωτογραφία σε χαρτί που συνέλεξε ο Paul Albarel. Βρίσκεται στην Mediatheque du Grand Narbonne, με αρ. AD11- 1497
photo ramenée par Paul Albarel – Médiathèque du Grand Narbonne AD11- 1497 tirage papier
Κάτω από την βίλα Αλλατίνι και ακριβώς δίπλα στο αεροδρόμιο λειτουργούσε το γαλλικό Βοηθητικό Νοσοκομείο 1 (Hôpital Auxiliaire No.1 ή Hôpital Lyonnais ή Hôpital Herriot σύμφωνα με την έρευνα που είχε κάνει ο Adrian Wright). Μέχρι τώρα δεν είχαμε κοντινή φωτογραφία του.
Το Νοσοκομείο και η βίλα των Αεροπόρων στο βάθος, δίπλα στην θάλασσα (Chateau des Aviateurs, πρώην βίλα του Ραχμή μπέη και μετέπειτα το Ανατόλια Θηλέων)
Λήψη Νοεμβρίου 1916
Ο χώρος του Νοσοκομείου και το αεροδρόμιο αμέσως πιο ανατολικά.
Ακριβώς κάτω από το νοσοκομείο, όπως φαίνεται και στην αεροφωτογραφία, χώρος που διατέθηκε για ποδόσφαιρο.
Φωτογραφία σε χαρτί που συνέλεξε ο Paul Albarel. Βρίσκεται στην Mediatheque du Grand Narbonne, με αρ. AD11- 1493
photo ramenée par Paul Albarel – Médiathèque du Grand Narbonne AD11- 1493 tirage papier
Ο ιερέας δεξιά βρίσκεται στην διασταύρωση Αγ. Δημητρίου και Μεγ. Αλεξάνδρου, λίγο δυτικότερα από το Διοικητήριο
Και εδώ δεξιά στην είσοδο του Διοικητηρίου φαίνεται στο βάθος το μικρό σπιτάκι που έμπαινε μέσα στην Αγ. Δημητρίου
Συλλογή Albarel
Από το αφιέρωμα: ο Joseph Pigassou στην Θεσσαλονίκη
Φωτογραφία σε χαρτί που συνέλεξε ο Paul Albarel. Βρίσκεται στην Médiathèque du Grand Narbonne, με αρ. AD11- 1463.
photo ramenée par Paul Albarel – Médiathèque du Grand Narbonne AD11- 1463 tirage papier
Φωτογραφία σε χαρτί που συνέλεξε ο Paul Albarel. Βρίσκεται στην Médiathèque du Grand Narbonne, με αρ. AD11- 1464.
photo ramenée par Paul Albarel – Médiathèque du Grand Narbonne AD11- 1464 tirage papier
Η ίδια με την προηγούμενη σε σέπια εκδοχή.
Φωτογραφία σε χαρτί που συνέλεξε ο Paul Albarel. Βρίσκεται στην Médiathèque du Grand Narbonne, με αρ. AD11- 1462.
photo ramenée par Paul Albarel – Médiathèque du Grand Narbonne AD11- 1462 tirage papier
Από τον μιναρέ του Χαμζά Μπέη (Αλκαζάρ) μια μοναδική λήψη προς τον νότο. Μπροστά μας τα στενά της αγοράς και η Μεγ. Αλεξάνδρου -ένα τοπίο που σε λίγους μήνες εξαφάνισε η πυρκαγιά.
Φωτογραφία σε χαρτί που συνέλεξε ο Paul Albarel. Βρίσκεται στην Médiathèque du Grand Narbonne, με αρ. AD11- 1460.
photo ramenée par Paul Albarel – Médiathèque du Grand Narbonne AD11- 1460 tirage papier
Από το αφιέρωμα: ο Joseph Pigassou στην Θεσσαλονίκη