Προσεγγίζοντας τα “Λουτρά Μιραμάρ”, που ήταν παραδίπλα (δυτικά) της σημ. Σχολής Τυφλών
Από τον Νίκανδρο Καστανίδη
ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, 1/6/1932, σελ. 3
Μια κατατοπιστική περιγραφή από Δαυίδ Μπράβο στις ΠΦΘ:
Tο εξοχικό Μιραμάρ μαζί με το κολλητό του τα Κύματα και τα κολυμβητήρια του Άρη ήταν κάτι σαν μια τοπική πλαζ” Μέσα στο πράσινο τετράγωνο που σημείωσα. Πάνω από την Όλγας από αριστερά με μπλέ ευθείες η Αρχ. Μουσείου, η Καραισκάκη, ο λάκκος Κωνσταντινίδη και η Κολοκοτρώνη. Στην κάτω μεριά της Όλγας με κόκκινη ευθεία η είσοδος στις αθλητικές εγκαταστάσεις του Άρη. Κάτω από την Αρχ. Μουσείου ο σταθμός και το σπίτι του Τσιγγιρίδη. Μετά δεξια το Ιταλικό Προξενείο. Ακριβώς πάνω από τον τετραγωνισμένο κόλπο (Μιραμάρ-Κύματα-Αρη), η βίλλα των αδερφών Γεωργιάδη.
Η είσοδος στο Μιραμάρ από την Βασ. Όλγας (στο ύψος της Καραϊσκάκη), την περίοδο της κατοχής.
[Από το βιβλίο “Η Θεσσαλονίκη κατά τη Γερμανική κατοχή. Συλλογή φωτογραφιών Βύρωνα Μήτου” των Α.-Μ. Δρουμπάκη, Ι. Χανδρινός, εκδ. Ποταμός 2014, σελ. 191]
Από τον Θωμά Νεδέλκο:
Με τις επίσημες στολές (υποθέτω)...
Αριστερά τα τσικό της ομάδας, η διάδοχος κατάσταση (οι 2 πιτσιρίκοι).
Η Πρασακάκη από την αρχή της τότε Κομνηνών σημερινή Κεραμοπούλου.
Μια φωτογραφία που βρέθηκε από τον Ευστάθιο Ασλανίδη σε τουρκικό pdf, αχρονολόγητη.
Η Μάρα Νικοπούλου την χρονολογεί πριν το 1900 και με μεγάλη πιθανότητα και πριν το 1889, εξηγώντας το στα σχόλια.
Η φωτογραφία από το τούρκικο pdf, στο βάθος αριστερά, με τις επάλληλες τριγωνικές στέγες, διακρίνεται το “ιεροδικείο”.
Η ταύτιση από τον Ευστάθιο Ασλανίδη.
Αριστερά ο μιναρές είναι από την Αχειροποίητο, δεξιά από την Αγ. Σοφία
Σχετικά με τη χρονολόγηση της φωτογραφίας, φυσικά το βασικό στοιχείο είναι το γεγονός ότι βλέπουμε να υπάρχει ακόμα το “Ιεροδικείο”/“Σαντζάκ”. Έτσι, μάλλον τοποθετείται πριν το 1900 -και πιο συγκεκριμένα πριν τις 23/8/1900. Σ' εκείνη την ημερομηνία είναι το δημοσίευμα της JdS που μας πληροφορεί ότι με την ευκαιρία της 25ης επετείου από την ενθρόνιση του Σουλτάνου θα μπει ο θεμέλιος λίθος για το νέο σχολείο. Πρόκειται βέβαια για το κτίριο που υπάρχει ακόμα στην Κασσάνδρου και στεγάζει το 51ο Δημοτικό. Στην JdS παρακάτω εξηγείται αναλυτικά “...η επιτροπή για την ανέγερεση της νέας εμπορική σχολής Υadiari Tiriki [sic] αποφάσισε να αγοράσει όλο το οικόπεδο του Σαντζάκ που ανήκει στον Δήμο και εκεί να χτιστεί το νέο κτίριο. Καθώς ένα μέρος του οικοπέδου έχει ήδη αγοραστεί λίγες μέρες πριν από την Εταιρεία Υδάτων, η επιτροπή επικοινώνησε με τον κ. Cuypers, διευθυντή της Εταιρείας Υδάτων, για να τον παρακαλέσει να αποδώσει αυτό το οικόπεδο στο σχολείο. Ο διευθυντής, παρότι το σημείο θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμο για την Εταιρεία, μεγαλόψυχα συμφώνησε να το δώσει σε τιμή κόστους, παρέχοντας έτσι τεράστια υπηρεσία στο σχολείο. Η Επιτροπή τον ευχαριστεί θερμά δημοσίως για την καλωσύνη του...” Υπογράφει ο πρόεδρος της Επιτροπής, Αχμέτ Καπαντζή. Παρεμπιπόντως, το κομμάτι αυτό δεν πρέπει τελικά να δόθηκε στο σχολείο μιας και υπάρχει περιουσία της Εταιρείας Υδάτων εκεί, και ίσως αυτό να ήταν που καθυστέρησε κάπως την ανέγερση. Το νέο σχολείο, όπως είδαμε σε παλιότερη ανάρτηση, εγκαινιάστηκε το 1905. Όπως και να 'χει όμως αυτό δεν επηρεάζει την χρονολόγηση της φωτογραφίας πριν το 1900
Για το αν τοποθετείται, όμως, και πριν το 1889 (φωτό S+B), συγκρίνουμε τις δυο φωτογραφίες. Στο κόκκινο τετράγωνο —όσο μας επιτρέπει να διακρίνουμε η χαμηλή ανάλυση της φωτογραφίας- δεν φαίνεται να υπάρχει η επέκταση που βλέπουμε στη δεξιά φωτό. Αν όντως λείπει, τότε η αρχική είναι πριν το 1889, μιας και το συγκεκριμένο κτίριο είδαμε ότι επέζησε της πυρκαγιάς του 1890, καθώς το βλέπουμε σε φωτό του 20ού αιώνα.
Η αρχή της Πρασακάκη
και εδώ η αρχή της Πρασακάκη
και ο θάνατος του γαϊδαράκου
Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο
Στο πεζούλι του νεκροταφείου βλέπουμε και την είσοδο του πίσω εντυπωσιακού μουσουλμανικού σπιτιού, που τόσο η πρόσβασή του στον χώρο του τεκέ, όσο και τα θρησκευτικά σύμβολα πάνω από την είσοδο μαρτυρούν τη στενή σχέση που είχε με το θρησκευτικό χώρο.
Το μεγάλο σπίτι εδώ ακόμη άδειο από τους προηγούμενους ενοίκους, όχι όμως για πολύ.Συνενωμένες λήψεις του Gaston Cherau από τον Νοέμβριο του 1915 μέχρι αρχές του 1916.
Η είσοδος του σπιτιού
Λεπτομέρεια από την δόμηση του σπιτιού
Οι επόμενες δυο λήψεις έπονται αυτής του Gaston Cherau, η φθορά των επιχρισμάτων είναι εμφανώς μεγαλύτερη
Από άλμπουμ άγνωστης Βρετανίδας νοσοκόμας, συλλογή Adrian Wright, ανάρτηση στις ΠΦΘ και ταυτοποίηση από Μάρα Νικοπούλου
Το 1930 υπήρχε ακόμη, αλλά είχε αρχίσει να καταρρέει. Όχι πολύ αργότερα θα γκρεμιστεί εντελώς.
“Ένας γάιδαρος εφονεύθη”.
Μακεδονία 23/10/1930
Μέσα στον τεκέ της Πύλης (Kelemeriye Kapιsι Tekkesi) και στο μικρό νεκροταφείο του.
Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο
Στην αυλή του τεκέ, στον μικρό αίθριο χώρο
Αριστερά της εισόδου μπαίνοντας πρέπει να βρίσκεται η κρήνη που αναφέρει η πράξη 383/8-11-1932
Σ αυτήν την πράξη 854/18-2-1939 βλέπουμε τα σκαλοπάτια για ν ανέβει κανείς στο μικρό νεκροταφείο του τεκέ. Σημειώνεται και κομμάτι του βυζαντινού τείχους δεξιά.
Ανεβαίνουμε πάνω στο νεκροταφείο, 4 τάφοι όλοι κι όλοι και από πίσω περίπου ισάριθμα δέντρα.
Η λήψη είναι του 1913 από τον Auguste Leon, και είναι η μοναδική που διασώζει οπτικά την ξύλινη σκάλα που οδηγεί στον όροφο του πίσω σπιτιού.
Η καθημερινή ζωή των προσφύγων ανάμεσα στους τάφους
Απόσπασμα της προηγούμενης φωτογραφίας
Ακριβώς στο ίδιο ύψος, μπορεί και την ίδια εποχή. Η βρύση που είχε βρει ο Στάθης φαίνεται εκεί που σκύβει αριστερά η γυναίκα.
Εννοείται ότι ο επιχρωματισμός είναι της εποχής.
Και μια ακουαρέλα από τον Louis Sarrou
Από το βιβλίο που επιμελήθηκε ο Jean-Paul Fontanon
“FRANCE ORIENT, aquarelles de guerre pour une maman...”, έκδοση 2012
Η είσοδος του τεκέ
Και εδώ από λίγο πιο πάνω και με την ματιά του Auguste Leon στα 1913
Ο τεκές της πύλης της Καλαμαριάς (Τζαμi Kelemeriye Kapιsι Tekkesi)
Σύμφωνα με τον Δημητριάδη στη νοτιοανατολική άκρη της χpιστιανικης συνοικίας του Αγίου Υπατίου υπήρχε η μικρή τοuρκική συνοικία του Sinan Pașa που το 1906 άποτελουνταν άπό τρία σπίτια όλο κι όλο (σ.128).
Το τζαμί που είχε χτίσει κατά τα φορολογικά κατάστιχα ο Ahmed Reșίd Efendi ή ό πατέρας του Çavuş Ahmed Ağa,(ιδρυτής ή ανακαινιστής και του Yahudi Hamamι, η πληροφορία στην σ.418). Ο τεκές μπορεί να χρησίμευσε σαν τέμενος του Sinan Bey, το όνομα του οποίου έφερε η μικρή αυτή συνοικία στην Tabya (ελλην. Κων. Μελενίκου) (σ.328)
Δίπλα ακριβώς στην “Καταδίωξη”
Με τον μικρό ξύλινο μιναρέ στον εξώστη.
Κάτω από την Μελενίκου, από το τέλος της Καμβουνίων
Αριστερά Εγνατίας 385, το μικρό γαλατάδικο του Σέρβου Αγάπιου Σεραφείμοβιτς και δεξιά κάτω από τον τεκέ, το κρεοπωλείο του Μπελούκα.
Μακεδονία 10/9/1923.
Ο Τομανάς στο Δρόμοι και γειτονιές σ. 165-166 εξαίρει το μικρό γαλατάδικο του Αγάπιου με το καϊμάκι στο γιαούρτι που εξαφανιζόταν πριν φτάσει σπίτι.
Και με τον Μπελούκα προβλήματα.
Μακεδονία 23/7/1918
Φωτογραφία του Αρ. Ζάχου
Σε αεροφωτογραφία του 1938 το κτίσμα υπάρχει ακόμη, αλλά σ αυτήν την φωτογραφία της κατοχής απουσιάζει
Από τον Νίκανδρο Καστανίδη
Αρχικά ήταν ναός νεκροταφείου, που υπήρχε στην περιοχή του Καυταντζόγλειου, όπου ενταφιάζονταν, συνήθως ομαδικά, δολοφονημένοι από τα κατοχικά τάγματα ασφαλείας την περίοδο της κατοχής και του εμφυλίου. Όταν έγιναν οι ανασκαφές των εκεί τάφων, για να γίνει το Καυταντζόγλειο, ο ναός έμεινε ως κεκτημένο της Εκκλησίας.
1963-4
[Αναρτήθηκε από τον κ. Αθανάσιο Ε. Νικόπουλο, στις ΠΦΘ, στις 19-5-2015]
[Από το βιβλίο “Θεσσαλονίκη μια πόλη Ανθρώπων”, Θεσσαλονίκη 2017, σελ. 99]
Μένουμε στην περιοχή με μια φωτογραφία από δημοπρασία, τραβηγμένη πάλι από την συμβολή των οδών Μοναχού Παϊσίου και Πολιορκητού.
Εδώ σε σύγκριση με την φωτογραφία του Γ. Φαρσακίδη που παρουσιάστηκε προχτές. Οι λίγες –μικρές– διαφορές δικαιολογούνται από τα 50 σχεδόν χρόνια που τις χωρίζουν. Η μικρή εσοχή με πράσινο είναι ίδια, η λάμπα στην παλιά (δεξιά) έχει αντικατασταθεί με κολώνα «στου Φαρσακίδη», 50-70 πόντους παρακάτω. Το κτίριο με το μπλε παράθυρο έχει χάσει το σαχνισί του (είναι τα πρώτα που πέφτουν) και έχει ανοίξει άλλα δυο παράθυρα. Από την άλλη όμως έχουμε τη σχέση του με την πάνω ξυλοδεσιά και το «γκρεμισματάκι» που άφησαν τα καταργημένα σκαλοπάτια.
Στην αεροφωτογραφία του 1952, η ρυμοτομία από την εποχή της αρχικής φωτογραφίας δεν έχει αλλάξει σημαντικά. Σημειώνονται μερικά στοιχεία από την τωρινή εικόνα του σημείου και η τωρινή αρίθμηση (“σπαζοκεφαλιά”) από το gis του Δήμου Θεσσαλονίκης. Το Πολιορκητού 16 είναι το μεγάλο “διπλό” κτίριο που είδαμε χτες:
https://archive.saloni.ca/728
Ένα σπίτι που μας είχε απασχολήσει από παλιά και ιδίως την Μάρα Νικοπούλου η οποία και το παρουσιάζει.
Οι ερωτήσεις γι’ αυτό -ήδη από το 2014 στις ΠΦΘ- είχαν μείνει χωρίς απάντηση. Τώρα μπορεί να παρουσιαστεί ολοκληρωμένα.
Πρώτη σίγουρη παρουσία του έχουμε στην φωτογραφία του 1889 των Schultz & Barnsley, όπου εντυπωσίαζε με το μέγεθός του ιδίως για τόσο ψηλά στην πόλη.
Εδώ πάλι το κτίριο που εντυπωσιάζει με το μέγεθός του ιδίως για τόσο ψηλά στην πόλη, σε λήψη από το Φετιχιέ περίπου στα 1915
Το απόσπασμα φωτογραφίας του Α’ΠΠ, που ανάρτησε η Δ. Τζιβοπούλου στις ΠΦΘ (12/4/2014) σε συζήτηση άλλου θέματος, αποκάλυψε τη λεπτομέρεια που οδήγησε στην ταυτοποίηση του κτιρίου: ένα μεγάλο στρογγυλωπό άνοιγμα.
Ένα τέτοιο «παράθυρο» είχε ένα σπίτι που κάηκε γύρω στο 1995-1997 και βρισκόταν στην -διανοιγμένη πια- Ολυμπιάδος 41. Μόνο που εκείνο ήταν πολύ μικρότερο. Το ρυμοτομικό του 1931 εξηγεί το γιατί. Το κτίριο, αν και από μακριά φαινόταν ενιαίο (και ίσως έτσι να ήταν στην αρχή) το 1931 ήταν δυο διαφορετικές ιδιοκτησίες στη γωνία της Πολιορκητού με ένα μικρό –αβάπτιστο- στενάκι. Με μπλε σημειώνεται ως σημείο αναφοράς το Καρίπειο, στη ΒΔ γωνία Ολυμπιάδος με Στ. Δραγούμη.
«Παράπλευρη» πληροφορία: τα ρυμοτομικά προέβλεπαν κατεδάφιση του Καρίπειου για να φαρδύνει η Ολυμπιάδος. Κάτι που φαίνεται να αλλάζει αρκετά αργότερα –στο ρυμοτομικό του 1985.
Με την ακριβή τοποθέτηση του κτιρίου, το ψάχνουμε πια και στους παλιότερους χάρτες και γραπτές πηγές. Σύμφωνα με τον Δημητριάδη πέφτει ακριβώς στα όρια δυο συνοικιών, Χατζή Ισμαήλ και Τσιναρλί, και ανήκει στην δεύτερη. Στο βιβλίο του όμως δεν βρίσκουμε πληροφορίες για το τι μπορεί να ήταν. Μόνον ότι τότε περικλειόταν από τους δρόμους που ονομάζονταν Μεβλεβή Σεϊχη (τέλος Ολυμπιάδος, κομμάτι της Πολιορκητού και κομμάτι της νυν Άθωνος) και Παντοπώλη με τα Στραγάλια (Πολιορκητού) –και βέβαια το αβάφτιστο στενάκι/όριο των συνοικιών. Στους χάρτες με μπλε, πάλι για σημεία αναφοράς, το «Κ»αρίπειο και ο Πρ. Ηλίας.
Στις πράξεις τακτοποίησης, παρακολουθούμε τις δυο αυτές ιδιοκτησίες ως –σχεδόν- το τέλος τους. Σε κάποια φάση το αβάπτιστο στενάκι αποκαλείται «Β’ πάροδος Πολιορκητού». Το δυτικό κομμάτι του κτιρίου υφίσταται σίγουρα ως τον Φεβρουάριο του 1970 (πράξη τακτοποίησης 2863). Τον Ιούλιο του ’71, στην πράξη 3034, εμφανίζεται πια ως πολυκατοικία. Στο μεταξύ, τη δεκαετία του ’60 –και σίγουρα πριν το ’66- βλέπουμε από κοντά την δυτική όψη του στη φωτογραφία του Γ. Φαρσακίδη που παρουσίασε ο Στάθης Ασλανίδης. Με σημερινή αρίθμηση αντιστοιχεί στο Δ. Πολιορκητού 16.
Η αναγνώριση εδώ:
https://www.facebook.com/204212503401724/posts/475911866231785/
Το ανατολικό κρίνεται διατηρητέο (η διάνοιξη της Ολυμπιάδος κόβει μόνον κομμάτι της αυλής) και στέκει λοξό μέχρι λίγο μετά τα μέσα της δεκαετίας του ’90, όπου καίγεται σε μια από κείνες τις «περίεργες» φωτιές που έγιναν τότε σε πολλά διατηρητέα της περιοχής. Μόνη κοντινή φωτογραφία του, που έχει ως τώρα βρεθεί, αυτή του κ. Ιωάννη Αρτόπουλου.
Τώρα εκεί υπάρχει ένα κενό οικόπεδο και το αποτύπωμα του ανατολικού κομματιού του κτιρίου στον τοίχο της πολυκατοικίας που χτίστηκε στην θέση του δυτικού. Και –περιέργως πώς- μένει ακόμα το σχήμα του και η ροζ σήμανσή του ως διατηρητέο στο gis του Δήμου Θεσ/νίκης. Άλλα διατηρητέα που εξαφανίστηκαν (κατεδάφιση λόγω επικινδυνότητας, για παράδειγμα), το gis τα εμφανίζει μόνον ως κενό οικόπεδο.
Το σημερινό ίχνος του υπό συζήτηση κτιρίου, από ψηλά
Ταύτιση μιας φωτογραφίας του Φαρσακίδη από τον Ευστάθιο Ασλανίδη.
Μοναχού Παϊσίου με Δημητρίου Πολιορκητού, ο φωτογράφος κοιτάζει ΒΑ.
Με την ευκαιρία μια βόλτα στην Παϊσίου από την Μάρα Νικοπούλου.
Συσχέτιση με μία σύγχρονη από το ίδιο σχεδόν σημείο.
Η Μοναχού Παϊσίου (βαφτισμένη τα τελευταία χρόνια έτσι) είναι τα τελευταία μέτρα της παλιάς Ολυμπιάδος. Με το νέο ρυμοτομικό (σχεδιασμένο ήδη από το 1931) και τις αλλαγές που έγιναν εκεί προκειμένου να ανοίξει η φαρδιά Ολυμπιάδος παρακάτω αλλά και η Περσέως, τα οικόπεδα διαμορφώθηκαν αλλιώς, κάποια ενώθηκαν και κάποιες παλιές πάροδοι εξαφανίστηκαν. Η δε αρίθμηση σίγουρα αποτελεί το βάσανο κάθε ντελιβερά γιατί εμφανίζει διάφορα “ασυμφωνίες” με τις ταμπέλες, τους χάρτες κλπ. Σημειώνω κάποιους απ' τους αριθμούς της “αρχικής” με βάση αυτά που δίνει το gis του Δήμου Θεσσαλονίκης.
Ευκαιρία να ξαναμπούν κι εδώ (τις είχα βάλει το '14 στην ΑΘ) άλλες τρεις φωτογραφίες της Παϊσίου, όλες με τον φωτογράφο να κοιτάζει προς την άλλη πλευρά, κι όλες από τις συλλογές του Μουσείου Φωτογραφίας. Εδώ, μετά τα μέσα της δεκαετίας του '60, με το μπαλκονάκι δεξιά και την πολυκατοικία αριστερά ίδια με αυτά της αρχικής. Στο βάθος ξεχωρίζει το Καρίπειο Μέγαρο στη ΒΔ γωνία Ολυμπιάδος με Στ. Δραγούμη (φωτ. Γ. Στυλιανού).
Ο Στυλιανού κατηφορίζει.
Μερικά χρόνια αργότερα -όπως μαρτυρεί το σύνθημα δίπλα στην πόρτα αλλά και το γεγονός ότι το κάτω σπίτι με το μπαλκονάκι έχει ήδη γκρεμιστεί.