Επί της πλατείας Αγ. Σοφίας πριν την πυρκαγιά.
Η Ερμού ονομαζόταν Αγ. Θεοδώρας ενώ η Μακένζυ Κιγκ ήταν η 21ης Ιουνίου.
27/5/1911 με το παλιό ημερολόγιο η επίσκεψη του σουλτάνου Μεχμέτ Ρεσάτ Ε' στην Αγ. Σοφία. Τα σπίτια στην πλατεία και η 21ης Ιουνίου (Μακένζυ Κινγκ).
Πανοραμική οπτική των σπιτιών της 21ης Ιουνίου και Αγ, Θεοδώρας καθώς και αυτών στην πλατεία της Αγ. Σοφίας.
Επίσημη τελετή στην Αγ. Σοφία για την κατάληψη της Αδριανούπολης από τον Βουλγαρικό στρατό 26/3/1913
Κατεβαίνουν από το αυτοκίνητο για να μπουν στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας. Η Αγ, Σοφίας απλώνεται κατηφορικά πίσω τους.
Αναρτημένη από Batuhan Kara στις ΠΦΘ, 1913, βουλγαρική τελετή μπροστά στην πλατεία.
Η 21ης Ιουνίου άρχιζε απ αυτήν εδώ την γωνία (σήμερα Μακένζυ Κιγκ)
Η άλλη γωνία ακριβώς απέναντι, Αγ. Θεοδώρας με Αγ. Σοφίας.
Και μετά την πυρκαγιά
Από πιο μακριά, στο ύψος της Πλάτωνος, η τότε Αγ. Θεοδώρας (Ερμού 46 για την ακρίβεια σήμερα) οδηγεί στην πλατεία Αγ. Σοφίας.
Ένας όμορφος δρόμος με μπόλικη σκιά.
Ακριβώς πάνω στην Βύρωνος (Αγ. Θεοδώρας). Στο ξέφωτο μπροστά ανοίγεται η πλατεία της Αγ. Σοφίας.
Ένας όμορφος δρόμος με μπόλικη σκιά.
Ακριβώς πάνω στην Βύρωνος (Αγ. Θεοδώρας). Στο ξέφωτο μπροστά ανοίγεται η πλατεία της Αγ. Σοφίας.
Και λίγο πιο πάνω. Δυο βήματα από την πλατεία, αρκετά χρόνια πιο πριν.
Το κατάστημα «Α. Γ. Βλαχοδήμος και Υιοί”, στη διασταύρωση Βενιζέλου με Βασ. Ηρακλείου (βόρεια κι ανατολική πλευρά)
Από τον Νίκανδρο Καστανίδη.
‘Ήταν ένα κατάστημα με δερμάτινα είδη. Η επιχείρησε ξεκίνησε από τον Γεώργιο Βλαχοδήμο στην Κωνσταντινούπολή. Στη συνέχεια ο γιος του, Αριστοτέλης, πήγε στην Αθήνα κι άνοιξε κατάστημα δερμάτινων ειδών στην Αθήνα, στην οδό Αιόλου. Στην Θεσσαλονίκη εμφανίζεται το ίδιο κατάστημα το 1908, στην πλατεία Ελευθερίας δίπλα στο κατάστημα Στάιν, που ήταν μαζί με το εργαστήριο κατασκευής δερμάτινων ειδών. Το 1917 ο Αριστοτέλης Βλαχοδήμος συνεταιρίστηκε με τον Αριστείδη Καραδήμο κι άνοιξαν ένα αντίστοιχο κατάστημα στην οδό Βουλγαροκτόνου 7. Πιθανότατα την ίδια εποχή να άνοιξε, για λίγο, ένα παρόμοιο κατάστημα και στο Βόλο. Το 1940 φαίνεται ότι διαλύθηκε ο συνεταιρισμός κι ο Αριστοτέλης Βλαχοδήμος με τους γιούς του μεταφέρθηκαν στο κατάστημα της Βενιζέλου 28, γωνία με Βασ. Ηρακλείου.
Στην κατοχή και με την υποχώρηση των Γερμανών το κατάστημα έπαθε μεγάλες ζημιές, οι οποίες αποκαταστάθηκαν σταδιακά κι άρχισε να βρίσκει την παλιά του κατάσταση στις αρχές του 1950. Οι επόμενες δεκαετίες ήταν αρκετά αποδοτικές. Το Φθινόπωρο του 1995 έκλεισε οριστικά, λόγω της υπέρογκης αύξησης του μισθώματός του και της έλλειψης διαδοχής.
[Από το βιβλίο “Λες και ήταν χθες…” του Α. Καριπίδη, Θεσσαλονίκη, 2006, σελ. 159]
[Από το βιβλίο “Ιστορία της επιχειρηματικότητας στη Θεσσαλονίκη”, τόμ. Δ΄, του Ε. Χεκίμογλου, Θεσσαλονίκη, 2004, σελ. 39]
Το κατάστημα “Α.Γ. Βλαχοδήμος και Υιοί” στεγαζόταν, από το 1940 μέχρι το 1995” στο μέγαρο Αχίλλειο, στη διασταύρωση Βενιζέλου και Βασ. Ηρακλείου.
Στην ίδια θέση, η εικόνα των τελευταίων χρόνων
Αγ. Σοφίας. Έχουμε αφήσει την Ισαύρων πίσω μας, μπροστά μας είναι η Βύρωνος
Μια σπάνια λήψη από τον μιναρέ της Αγ. Σοφίας πριν την πυρκαγιά. Το δυτικό κομμάτι ανάμεσα Ισαύρων και Βύρωνος φαίνεται ικανοποιητικά (Γ. Σταύρου και Αγ. Θεοδώρας περίπου σήμερα).
Αγ. Σοφίας 21 περίπου σήμερα. Ό,τι, απέμεινε από το μέγαρο στην διασταύρωση με Ισαύρων (Γ. Σταύρου).
Το προηγούμενο μέγαρο εδώ σε κόκκινο πλαίσιο λίγο μετά την πυρκαγιά
Και λίγο αργότερα.
Η Βύρωνος (Αγ. Θεοδώρας σήμερα περίπου) δεν σταματούσε στην Αγ. Σοφίας, προεκτεινόταν και προς τα ανατολικά.
Η αψίδα που στήθηκε προς τιμήν της επίσκεψης του σουλτάνου από την Ισραηλιτική κοινότητα. στο ύψος της Βύρωνος (Αγ. Θεοδώρας). 27/5/1911 με το παλιό ημερολόγιο.
Από την Βασ. Ηρακλείου (Τσιμισκή) μέχρι την Ισαύρων (περίπου Γ. Σταύρου αντίστοιχα σήμερα).
Δύο εβραίες σε πρώτο πλάνο.
Η Βασ. Ηρακλείου είναι πίσω μας και μπροστά μας η Ισαύρων και ακόμη πιο πάνω η Βύρωνος (περίπου Αγ. Θεοδώρας).
Αναγνώριση από τον Σπύρο Αλευρόπουλο
[Από το βιβλίο “Θεσσαλονίκη, Στιγμές ιστορίας», Αθήνα, 2016, σελ. 413]
Επί της Αγ. Σοφίας, ο πρώτος δρόμος που συναντάμε κάθετα η Ισαύρων.
Το ίδιο, ελάχιστα πιο πάνω.
Το κομμάτι ανάμεσα Τσιμισκή (Μητροπόλεως) και Βασ. Ηρακλείου (Τσιμισκή αντίστοιχα σήμερα) δεν αντιπροσωπεύεται σε φωτογραφίες πριν την πυρκαγιά απ όσο έχουμε υπόψη μας. Αντ' αυτών μία λήψη μετά την πυρκαγιά με τα ερείπια στο ενδιάμεσο αυτό διάστημα της Αγ. Σοφίας και μια ακόμη φωτογραφία ερειπίων αναγνωρισμένη από τον Ευστ. Ασλανίδη.
Ανεβαίνοντας λίγο πριν την Τσιμισκή (Μητροπόλεως), μια ματιά δεξιά στην εκκλησία του Γρηγορίου Παλαμά, απ’ έξω και από μέσα, γύρω στο 1916.
[Από το βιβλίο “Θεσσαλονίκη, Στιγμές ιστορίας», Αθήνα, 2016, σελ. 314, 429]
Από τον Νίκανδρο Καστανίδη
Στο εσωτερικό της εκκλησίας φαίνονται οι αγιογραφίες του Ν. Κεσσανλή. Είναι φανερός ο λιτός διάκοσμός της.
Από την Βουλγαροκτόνου (Κορομηλά) μέχρι την Τσιμισκή (Μητροπόλεως).
Σε παρένθεση τα σημερινά ονόματα
Συνένωση δύο λήψεων του 1908, για την ευρύτερη δυνατή κάλυψη, από το Ελληνικό προξενείο, στην κηδεία του δολοφονημένου προξενικού υπαλλήλου Ασκητή. Δεξιά μας ο αυλόγυρος της Μητρόπολης, αριστερά το μαρμαρογλυφείο.
Παλιότερη λήψη από την πρώτη της ανάρτησης.
Χιονισμένη Αγ. Σοφίας.
Αγ. Σοφίας με Τσιμισκή (Μητροπόλεως). Τα ερείπια της προηγούμενης φωτογραφίας.
Διά χειρός Leitmair. Η παρέα συνεχίζει τον δρόμο της επί της Βουλγαροκτόνου (Προξ. Κορομηλά σήμερα). Μπροστά μας εκτείνεται η Αγ. Σοφίας. Στα αριστερά μας το οικόπεδο άδειο χρησιμεύει για αποθήκευση και επεξεργασία μαρμάρων. Δεξιά στη γωνία το Ελληνικό προξενείο.
Λίγο πιο κάτω από την Βουλγαροκτόνου, πάντα επί της Αγ. Σοφίας, αμέσως μετά την πυρκαγιά.
Λίγο πιο πάνω, ακριβώς επάνω στην Βουλγαροκτόνου (Κορομηλά) μπροστά μας η Αγ. Σοφίας.
Συνοικία Βαρώνου Χιρς, πάνω από την πλατεία του παλιού σιδηροδρομικού σταθμού. Το όνομα δόθηκε προς τιμήν του ζεύγους Χιρς που προσέφερε χρήματα για την κατασκευή υποδομών του συνοικισμού. Χτίστηκε μετά την πυρκαγιά του 1890 και το 1930 αποτελούνταν από 250 όμορφα σπιτάκια (casicitas) με αυλές, γύρω από την σημερινή οδό Σταύρου Βουτυρά. Διέθετε σχολείο, πολυιατρείο και το εβραικό ψυχιατρείο στην γωνία των οδών Γιαννιτσών και Βουτυρά.
Από τις 15 Μαρτίου έως τις 2 Αυγούστου 1943, πέρασαν από δω 46.091 Σαλονικιοί Εβραίοι γιά την σιδηροδρομική διαδρομή προς τα στρατόπεδα του ολοκαυτώματος και του θανάτου. Βαγόνια για οκτώ άλογα όπου στοιβάζονταν 80 άνθρωποι. 19 σιδηροδρομικές αποστολές στα κρεματόρια, του Άουσβιτς-Μπιρκενάου και του Μπέργκεν-Μπέλσεν. Σε αυτούς τους 6 μήνες του 43 στο γκέτο του Χιρς γράφτηκε η τελευταία σελίδα ενός αδιανόητου δράματος.
Το μεγάλο πλιάτσικο άρχισε πρώτα από τους Γερμανούς και τους δοσίλογους. Οι 46.000 + Σαλονικιοί Εβραίοι πέρασαν όλοι κάποιες νύχτες στο γκέτο του συνοικισμού. Όπως ήταν φυσιολογικό κουβαλούσαν μαζί τους μετρητά, κοσμήματα και ότι άλλο πολύτιμο. Τα μετρητά τους τα άλλαξαν με πλαστά πολωνικά ζλότι. Λίγο πριν φύγουν τους αναποδογύριζαν για να τους αποστερήσουν τα πάντα. Μετά τον τελευταίο συρμό τον Αύγουστο του 1943 μπήκαν μέσα στα μικρο-μεσοαστικά σπίτια και αφαίρεσαν ό,τι είχε αξία. Έπιπλα, πιάνα, φωτιστικά, ραπτομηχανές, ηλεκτρικά είδη, πίνακες, μπιμπελό, προσωπικά είδη, τα περισσότερα έφυγαν με άλλα τραίνα για τα σπίτια τους στην Γερμανία.
Αμέσως μετά η περιοχή του μαρτυρίου με τα όμορφα σπιτάκια καταστράφηκε ολοκληρωτικά στην προσπάθεια γιά την εξάφανιση της όποιας μνήμης. Άμεσα ενδιαφερόμενοι της καταστροφής (και εδώ όπως και στο εβραικό νεκροταφείο) ήταν Έλληνες “μεσεγγυούχοι”, που αξιοποίησαν την “βοήθεια” των ναζί. Προσκύνημα γινόταν κάθε μέρα στους γερμανούς υπεύθυνους της μοιρασιάς από μετέπειτα ευηπόληπτους πολίτες. Ο συνοικισμός κανιβαλίστηκε από ντόπιους έτοιμους να αρπάξουν την “ευκαιρία” είτε ατομικά, είτε με “οικιστικούς συνεταιρισμούς” με ονόματα Αγίων, επίσης από την Κτηνιατρική σχολή του ΑΠΘ. Η μεταπολεμική “εθνικοφροσύνη” τους άφησε όλους καθαρούς.
27η Ιανουαρίου είναι επίσημα η Διεθνής Μέρα Μνήμης των Εβραίων του Ολοκαυτώματος. Κατά τα άλλα η ιστορία της περιοχής του Χιρς παραμένει εσκεμμένα ακόμα μια terra incognita γιά την πλειοψηφία των σημερινών κατοίκων της πόλης.
Από τον Δαυίδ Μπράβο.
Σταύρου Βουτυρά. Η κεντρική οδός του συνοικισμού Βαρώνου Χιρς. Πάνω από τον Π. Σιδηροδρομικό Σταθμό.
Από την συλλογή Μήτου.
Γωνία Σταθμού με Βουτυρά.
Η Βουτυρά αποκλεισμένη από την υπόλοιπη πόλη με σανίδες. Η επιγραφή προειδοποιεί. Εδώ μέσα μόνον Εβραίοι.
Από τα αρχεία της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού
Απέναντι από τον παλιό Σ. Σταθμό.
Απέναντι από τον παλιό Σ. Σταθμό στην πλατεία που σχηματιζόταν.
Δεξιά στην γωνία η Βουτυρά.
1939 αριστερά, η συνοικία ανέπαφη. 1945 δεξιά, δεν αφέθηκε τίποτα όρθιο, παρά μόνο η συναγωγή και το ψυχιατρείο. Αργότερα γκρεμίστηκαν κι αυτά. Τετραγωνισμένος ο παλιός σιδηροδρομικος σταθμός
Ο συνοικισμός το 1916.
Πολύ πιθανόν να είναι φωτογραφία του μεγάλου πλιάτσικου, τον Δεκέμβριο του 1943. Τα κάρα περιέχουν υλικά από τον βανδαλισμό και το γκρέμισμα της συνοικίας Χιρς. Οι φτωχοπρόδρομοι με τα τσουβάλια μάζευαν ότι μπορούσε να είναι χρήσιμο από τα εναπομείναντα ερείπια.
Δοσιλογική φυλλάδα “Νέα Ευρώπη”. Σταθερή διαφήμιση του 1944.
Η τελευταία εικόνα που κουβαλούσαν μαζί τους οι συμπολίτες μας από την γενέθλια πόλη τους.