Saloni.ca Archive

Ομαδα ερευνας για την παλια Θεσσαλονικη

Από τον Στάθη Ασλανίδη

Μια εξαιρετική φωτογραφία που αναρτά ο Θωμάς Νεδέλκος: πίσω από το Σαατλί τζαμί, μέρα της πυρκαγιάς (19-8-1917). Από την έκδοση του 1991 της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος με τίτλο ‘ Η Θεσσαλονίκη μέσα από τον φακό του μεγάλου πολέμου / Φωτογραφίες της στρατιάς της Ανατολής (1915 – 1919).

Ο κ. Lazaridis Mike είχε πρωτοδιατυπώσει την άποψη (στις ΠΦΘ) ότι το κτίριο αριστερά βρισκόταν ανατολικά της Τσαμαδού, παραπλεύρως της αλάνας του ναού της Αγίας Αικατερίνας και βόρεια της Ολυμπιάδος. Στην αεροφωτογραφία που παραθέτει ο Ευστ. Ασλανίδης, τα σημεία επικυρώνουν την άποψη του κ. Λαζαρίδη

Με αφορμή μια φωτογραφία που αναρτήθηκε πριν μερικούς μήνες στις ΠΦΘ από τον κ. Γ. Μανιό, μια εικόνα ενός σπιτιού στο πέρασμα του χρόνου (έστω και από την αντίθετη κατεύθυνση). Αριστερά τον χειμώνα του 1916-17, φωτογραφημένο από τον J. Pigassou, ενταγμένο σε μια σειρά πολυτελών σπιτιών του μετώπου της Αγ. Δημητρίου. Δεξιά, λίγο πριν γκρεμιστεί. Η σύγκριση δίνει και μια σαφέστατη εικόνα της διαφοράς πλάτους που είχε ο δρόμος από τον τωρινό. Και μιλάμε για έναν δρόμο που με τα τότε δεδομένα ήταν λεωφόρος. Ας μην ξεχνάμε ότι στην Αγ. Δημητρίου έχουμε δει και τους περισσότερους αραμπάδες. Η ταύτιση του σπιτιού από τη Μάρα Νικοπούλου.

Η καρτποστάλ δεξιά αναγνωρίστηκε πρόσφατα από τον κ. Νικόπουλο στις ΠΦΘ ως Εγνατία κοντά στο ύψος της τότε Λέοντος Σοφού.

Ευκαιρία να συσχετιστεί και η πρώτη κάρτα από τον Ευστάθιο Ασλανίδη, περίπου στο ίδιο ύψος.

Δυο λήψεις όχι ακριβώς από το ίδιο σημείο, αλλά προς την ίδια κατεύθυνση. Η πρώτη είναι του Βαγγέλη Καβάλα από την ΑΘ στις αρχές του 30. Η δεύτερη είναι από τη Ροτόντα τα χρόνια της Κατοχής. Η εκκλησία του Αγ, Σάββα είναι ακόμη όρθια, έχει ανεγερθεί η οικοδομή Σβώλου 44 με Ιπποδρομίου, στα δεξιά μας η τότε Παπαθεοκλήτου. Οι διαφορές είναι εντυπωσιακές. Η Θεσσαλονίκη έχει ήδη αρχίσει να θυμίζει αυτό στο οποίο κατέληξε.

Επιχρωματισμένη, της γνωστής οικογένειας φωτογραφιών της αγοράς, αναγνωρισμένη πλέον από τον Ευστάθιο Ασλανίδη. Οδός Βατικιώτου, αφήνοντας πίσω μας το Ουν Καπάν, ο αναβάτης, και ο φωτογράφος κοιτάζουν την ανατολή και την οδό Αγίου Νικολάου, (που σε λίγα μέτρα αριστερότερα συναντά την Εγνατία). Στην ασπρόμαυρη της πυρκαγιάς (όπως παρουσιάστηκε στις ΠΦΘ και αναγνωρίστηκε από τον κ. Νικόπουλο), ο φωτογράφος στέκεται στην Αγίου Νικολάου και κοιτάζει το βορρά.

Προβλήματα που ανακύπτουν από τους χάρτες που δείχνουν τις γραμμές του τραμ στη Βενιζέλου και στην Κουντουριώτη. Επιμέλεια Θεόδωρου Νάτσινα

Γενικό σχέδιο των γραμμών του ιππήλατου τραμ. Τα σκοτεινά σημεία αφορούν τις γραμμές ΘΒ (Βενιζέλου) και ΒΞ (Νίκης/Κουντουριώτη ως 26ης Οκτωβρίου). Και οι δύο φαίνονται σε χάρτες της εποχής, η ΘΒ φαίνεται και σε φωτογραφίες αλλά δεν είναι βέβαιο αν και πόσο λειτούργησαν. Ο χάρτης που αφορούσε το ηλεκτρικό τραμ έχει δημοσιευθεί στο άρθρο “Ο Αστικός Συγκοινωνιακός Σχεδιασμός κλπ” των Νανιόπουλου & Ναλμπάντη στον 6ο τόμο του ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (ΚΙΘ, 2002. σελ 222) οι οποίοι τον αναπαράγουν από μια έκθεση επιτροπής του 1959.Προσαρμόστηκε για την περίπτωση του ιππήλατου. Απόσπασμα του χάρτη Σάλεμ όπου φαίνονται και η ΘΒ και η ΒΞ. Δεν έχω εντοπίσει φωτογραφία με τις γραμμές σε αυτόν τον άξονα πέρα από την περιοχή του λιμανιού, ούτε κάποιο τραμ στην περιοχή. Η εντύπωση που έχω είναι ότι κάπου στο ύψος του λιμανιού, στην Κουντουριώτη τερμάτιζε η γραμμή με κάποιο σύστημα να αλλάζει κατεύθυνση το βαγόνι. Η ΘΒ στο σκεπαστό τμήμα της Βενιζέλου από φωτογραφίες του Πιγκασού. Παρόλο που το 17 θα έπρεπε να είναι ηλεκτρικό εδώ δεν νομίζω ότι έχει καλώδια. Επίσης στις επόμενες φωτογραφίες φαίνεται ότι η γραμμή σταματούσε στην πλ. Ελευθερίας. Επομένως αυτές ίσως να είναι απομεινάρια της γραμμής του ιππήλατου. Το ερώτημα είναι αν ποτέ λειτούργησε αυτή η γραμμή. Δεν έχω εντοπίσει φωτογραφία με βαγόνι τραμ στην Βενιζέλου (εκτός από την πλ. Ελευθερίας) ούτε κάποια μορφής καμπύλη γραμμών στην διασταύρωση της Βενιζέλου με την Εγνατία. Η πλ. Ελευθερίας με τις γραμμές να σταματάν κατά τον Α' ΠΠ Πάλι στην πλ. Ελευθερίας με τις γραμμές να σταματάν κατά τον Α' ΠΠ. Ακόμα μια εικόνα με γραμμές τραμ στη Βενιζέλου, αλλά ήταν απλά ανενεργές;

Η φωτογραφία πρωτοαναρτήθηκε στις ΠΦΘ από τον κ. Ένσημο. Είναι του γερμανού Erich Rinka και εντοπίζεται στην Αγαπηνού, στο ύψος της Υπαπαντής.

Ο εντοπισμός από τον Ευστάθιο Ασλανίδη.

Δυο ακόμα συσχετίσεις από τη Μάρα Νικοπούλου. Αριστερά η φωτογραφία από τον Β.Α. Μαυρομμάτη THESSALONIQUE A TRAVERS L'OBJECTIF DE LA GRANDE GUERRE – Photos de l'Armée d'Orient (1915-1919).

Η συσχέτιση έγινε με φωτογραφία που αναρτήθηκε από Alex Dagkas στην ίδια ομάδα

Στο καταργημένο βόρειο τμήμα της Παπαρρηγοπούλου, το οποίο διαμορφώθηκε στη γνωστή μας πλατεία των Αγίων Αποστόλων. Φωτογραφία της Lala Aufsberg (1963) επάνω, ενώ κάτω αρχείο Ε.Λ.Ι.Α. Στην πρώτη η φωτογράφος κοιτάζει το βορά ενώ σ΄αυτήν του Ε.Λ.Ι.Α., το νότο. Η ταύτιση από Ευστάθιο Ασλανίδη.

Παπαρρηγοπούλου, η φωτογράφος κοιτάζει το βορά

Η Παπαρρηγοπούλου προς τον νότο, φωτογραφημένη από τον Δημήτρη Παπαδήμο τη δεκαετία του '60.

Εδώ σημειώνεται και στην αεροφωτογραφία που είχε αναρτήσει η Σταυρούλα Μπαλοπούλου στις ΠΦΘ

Η αεροφωτογραφία της κας Μπαλοπούλου είχε δώσει την ευκαιρία στον κ. Ασλανίδη να ταυτίσει άλλες δυο “εκκρεμούσες” φωτογραφίες από το bildindex.de

Κι εδώ η συσχέτιση.

Μια φωτογραφία από την περιοχή της Μπάρας, Ταντάλου και Αφροδίτης γωνία. Η ταύτιση με βάση την εργασία που είχαν κάνει οι Αλευρόπουλος και Μάρα Νικοπούλου παλιότερα στις ΠΦΘ. Η υπόδειξη για τη φωτογραφία από Βασίλη Σεραφίδη (ΠΦΘ). Εδώ παρουσιάζεται στο πλήρες μέγεθός της από https://news.cision.com/se/armemuseum/i/thessaloniki-1915-1918,c2089935?fbclid=IwAR2epz0mJojuxVa46q-v0G3rBjmjweLIivVicU4Kd60yqBwOi2MCy4mxNa4