Saloni.ca Archive

Μια γνωστή φωτογραφία που απεικονίζει το Grand Hotel στην Εγνατία, κατά την στιγμή της εισόδου των βουλγάρων στην πόλη τον χειμώνα του 1912, αποδίδεται σε επώνυμο φωτογράφο της πόλης. Από την Βουλγαρική Εθνική Βιβλιοθήκη “Αγ. Κυρίλλου και Μεθοδίου” το πίσω μέρος μιας γνωστής λήψης από τη μεριά της Εγνατίας φέρει την σφραγίδα του Paul Zepdji. Η σφραγίδα του Paul Zepdji, αντεστραμμένη.

“Από την καλή και από την ανάποδη”. Φωτογραφία του Gaston Cherau που κυκλοφόρησε σε δημοπρασία αντεστραμμένη. Εξαιρετικά δύσκολη αναζήτηση και τοποθέτηση λόγω του καθρεφτισμού και της θολότητας μας ανταμείβει με την πρώτη φωτογραφική αποτύπωση της Επαμεινώνδα από το ύψος της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου. Φωτογραφίες συσχέτισης, μία κάρτα από το Delcampe και μία σύγχρονη σημερινή. Από τον Στάθη Ασλανίδη

Λουτρά Θέρμης, 1916: Το στρατόπεδο των Λουτρών (Camp de Loutra) στην πηγή. Κτίρια στην περιοχή του στρατοπέδου και μια φωτογραφία προς τον νότο όπου μάλλον φαίνεται είσοδος του στρατοπέδου. Μεταξύ των φωτογραφιών υπάρχει μία της Mademoiselle Juliette Clarens – πιθανόν πρόκειται για σταρ του γαλλικού θεάτρου και κινηματογράφου της εποχής. http://www.unjouren14.fr/photos/com/Loutra?page=1 Από τον Θόδωρο Νάτσινα.

Τα λουτρά σήμερα, σε φωτογραφία Στέφ. Πασβάντη από την ΑΘ Υποθέτω ότι ο δρόμος που βλέπουμε είναι ο υφιστάμενος Ραιδεστός-Βασιλικά. Η πηγή δίνει το όνομα της κυρίας που πολιορκείται ως Mademoiselle Juliette Clarens. Αναρωτιέμαι αν είναι αυτή: https://fr.wikipedia.org/wiki/Juliette_Clarens

Προσεγγίζοντας τα Τελάλικα, την περιοχή της αγοράς ανάμεσα στο Μπεζεστένι και την Μεγάλου Αλεξάνδρου. Από την Μάρα Νικοπούλου Εκεί ήταν και η οδός Delalar (Κηρύκων) που έδινε το όνομα στην αγορά αλλά και στο μικρό τζαμί Αχμέτ Πασά. Μέχρι στιγμής, για την περιοχή με τα σχετικά μπλεγμένα στενάκια, υπάρχουν ελάχιστες, και μακρινές, αποτυπώσεις. Εδώ χρωματίζουμε τον χάρτη του Δημητριάδη και την γνωστή αεροφωτό [από το Χρονικό της Μεγάλης Πυρκαγιάς της Α. Γερόλυμπου] για καλύτερη κατανόηση. Με κίτρινη βούλα, το Μπεζεστένι ως σημείο αναφοράς. Σύμφωνα με τον Δημητριάδη (σ.329), παλιότερα εκεί πρέπει να ήταν η περιοχή των Καρεκλοποιών, καθώς έτσι προσδιοριζόταν η θέση του τζαμιού το 1835. «Στο τέλος όμως του 19ου αι. το συναντάμε με την ονομασία Τζαμί των Τελάληδων», γράφει. Κι αυτό το τζαμί πρέπει να ήταν σε λειτουργία το 1917 καθώς περιλαμβάνεται στην λίστα της Μουφτείας με τα καμένα κτίρια της κοινότητας. Στη φωτογραφία το σχετικό απόσπασμα της χειρόγραφης λίστας από την έκθεση «Μνημεία στις Φλόγες» στο Μπέη Χαμάμ (Δεκ.2017)

Μένοντας στον Δημητριάδη βλέπουμε ότι το τζαμί αναφέρεται επίσης εκεί που περιγράφει την λεωφόρο Yali Kapi (δηλαδή την Μεγάλου Αλεξάνδρου-άσχετα που στον χάρτη σ’ εκείνο το σημείο λέγεται Mπελεντιγιέ).

Αυτό λογικά σημαίνει ότι υπήρχε εύκολη πρόσβαση στο τζαμί και από την Μεγ. Αλεξάνδρου. Αριστερά, η φωτογραφία ν.1460 από την συλλογή του P. Albarel δίνει ίσως την καλύτερη εικόνα της περιοχής . Δεξιά, απόσπασμα αεροφωτογραφίας από την έκθεση του ΜΙΕΤ. Πράγματι, βλέπουμε ότι την Κηρύκων με τη Μεγ. Αλεξάνδρου την συνδέουν δυο «κανονικοί» δρόμοι (η Κολόμβου=μπλε και η Δημοσθένους=πράσινο). Ανάμεσά τους υπάρχει και ένα στενό που –μάλλον λανθασμένα- στον χάρτη του Δημητριάδη αναφέρεται ως Ορφέως. Και πιο κοντά στην Κολόμβου, στον χάρτη του Εμπράρ σημειώνεται με διακεκομμένες γραμμούλες ένα ακόμα πιο μικρό στενό. Στοά, μονοπατάκι ή ακόμα ένα «σκεπαστό» της περιοχής; Σκεπαστό μεγάλο σίγουρα υπάρχει επί της οδού Δημαρχίας, από την Κολόμβου προς την Εγνατία –σημειωμένο με μωβ σε όλες τις φωτό που είδαμε.

Το τζαμί πρέπει να ήταν στη σειρά των ελαφρώς λοξών κτιρίων που φαίνονται στις φωτογραφίες. Με δεδομένο ότι έχουμε δει μικρούς μιναρέδες πάνω σε κτίρια (π.χ. Τζαμί της Αγοράς, Τεκές της Πύλης, Θεοφίλου), πιθανότατα αυτό που διακρίνεται εδώ να είναι μια τέτοια περίπτωση. Σχετικά με την έκταση που κάλυπτε η αγορά Τελάλικα δεν μπορούμε να είμαστε απόλυτα σίγουροι. Πάντως στην γνωστότατη διαφήμιση του 1916 με τους κηλεπίδεσμους Παπαποστόλου, αναφέρεται «Οδός Τελάλικα 67, (στο σκεπαστό)». Άγνωστο αν πρόκειται για το σκεπαστό που φαίνεται στις φωτό. Άγνωστο επίσης, αν σε κάποια φάση έλεγαν οδό Τελάλικα και το ύψος εκείνο της Κολόμβου.

Μια γωνία της πλατείας Αριστοτέλους, το 1947 περίπου. Φαίνεται το κτίριο της παλιάς Alliance και η είσοδος του άλλοτε θερινού κινηματογράφου Ρεξ. Επίκεντρο της φωτογραφίας είναι ο γεωπόνος Σπύρος Κότταρης (1914-1994) με το γιό του Γιώργο.

Από το οικογ. αρχείο του Γιώργου Κότταρη σε κοινοποίηση Νίκανδρου Καστανίδη

Ακριβής προσδιορισμός ακόμη μιας αυτοχρωμικής φωτογραφίας από την συλλογή του Albert Kahn.

Από τον Στάθη Ασλανίδη Έβρου με ανώνυμη οδό (μονοπάτι) που καταλήγει στην Ελπίδος σχεδόν απέναντι από το γυμναστήριο του Β.Α.Ο. στις Συκιές.

Φωτογραφία του Leon Busy, 1918 από το αρχείο του Albert Kahn. Από το βιβλίο ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΓΧΡΩΜΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ 1913 & 1918, εκδ Ολκός

Ο συσχετισμός των σπιτιών με λήψη της ίδιας περίπου εποχής.

Και το σήμερα.

203, 283, 053, συλλογής Albarel AD11- 1688, AD11- 1689

Συνεχίζοντας στην Εγνατία πλησιάζοντας τη Βενιζέλου και λίγο ανατολικότερα, σε λήψεις Joseph Pigassou και φωτογραφίες από την συλλογή Albarel. Από το αφιέρωμα: ο Joseph Pigassou στην Θεσσαλονίκη

Λίγο πριν το Χαμζά Μπέη, δεξιά μας η Ταχυδρομείου.

Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.203, ασπρόμαυρο φιλμ 3,5Χ5,5 εκ photo Joseph Pigassou n°203 sur film 35x55 NB

Γωνία Χαμζά Μπέη και Εγνατία, βλέποντας ΝΑ.

Φωτογραφία σε χαρτί που συνέλεξε ο Paul Albarel. Βρίσκεται στην Mediatheque du Grand Narbonne, με αρ. AD11- 1688 photo ramenée par Paul Albarel – Médiathèque du Grand Narbonne AD11- 1688 tirage papier

Εγνατία, λίγο δυτικότερα από την οδό Κέντρου, βλέποντας ΒΑ προς την Χαμζά Μπέη.

Φωτογραφία σε χαρτί που συνέλεξε ο Paul Albarel. Βρίσκεται στην Mediatheque du Grand Narbonne, με αρ. AD11- 1689 photo ramenée par Paul Albarel – Médiathèque du Grand Narbonne AD11- 1689 tirage papier

Από την Εγνατία, η οδός Θεοδώρου Γαζή

Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.283, στερεοσκοπική γυάλινη πλάκα photo stéréo Joseph Pigassou n°283

Λίγο ανατολικότερα από την οδό Θεοδώρου Γαζή, βλέποντας δυτικά προς την Βενιζέλου και τo Χαμζά Μπέη. Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.053, ασπρόμαυρο φιλμ 3,5Χ5,5 εκ photo Joseph Pigassou n°053 sur film 35x55 NB

Οικία του Παναγιώτη Αν. Τσιατσιαπά (ή Τσατσαπά)

Ήταν δίπλα (από τη βορινή πλευρά) της εκκλησίας του Αγίου Αθανασίου. Ένα μέρος της οικίας αυτής ήταν στη σημ. Σωκράτους 3 κι ένα μέρος (το μεγαλύτερο) ήταν στη σημ. οδό Π. Παπαγεωργίου, δίπλα στη σημ. πολυκατοικία της Σωκράτους 3.

Ο Παν. Αν. Τσιατσιαπάς (ή Τσατσαπάς) (;-1931) είχε σύζυγο τη Μελπομένη (;-1932) το γένος Γουσίδου και απέκτησαν τρία παιδιά: τον Αναστάσιο, τη Μαριγούλα και την Ασπασία. Το 1908 αναφέρεται ως συνεταίρος στην επιχείρηση “Αριστείδης Τσιτσιαπάς και Σια” και το 1911 ως παραγγελιοδόχος που η επιχείρησή του στεγάζονταν στο χάνι Ησαΐα. Μετά το 1931, που ανέλαβε την επιχείρηση ο γιός του Αναστάσιος, στεγαζόταν στην Φράγκων 31.

Πιθανότατα ο Παν. Αν. Τσιατσιαπάς (ή Τσατσαπάς) ήταν συγγενής της οικογένειας Τσιατσιαπά (ή Τσατσαπά), της οποίας ο Αρ. Τσιατσιαπάς ήταν ένας από τους ευκατάστατους Έλληνες της Θεσσαλονίκης στις αρχές του 20ου αιώνα. Δεν αποκλείεται να συνδέονταν οικογενειακά με την εύπορη οικογένεια Τσιατσιαπά (ή Τσατσαπά) της Καστοριάς, που το εντυπωσιακό αρχοντικό της είναι αξιοθαύμαστο στη σημερινή Καστοριά. Η οικία του Παναγιώτη Αν. Τσιατσιαπά (ή Τσατσαπά) καλό θα είναι να επισημανθεί και σε παλιότερες αεροφωτογραφίες της Θεσσαλονίκης.

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη Η φωτογραφία αυτή βρίσκεται σήμερα στην είσοδο της πολυκατοικία Σωκράτους 3, όπου σημειώνεται: “οικία Τσατσαπά, 1956”. Αξίζει να σημειωθεί ότι συγγενείς της εν λόγω οικογένειας διαμένουν και σήμερα στην πολυκατοικία αυτή.

Το αν είναι του 1956, η συγκεκριμένη φωτογραφία, υπάρχει μια αμφιβολία. Τοπογραφικό σχέδιο του 1936 Η Μελπομένη Τσιατσιαπά (ήΤσατσαπά) [Από το βιβλίο: Η “χαμένη” Εγνατία της Θεσσαλονίκης, των Γ. Αναστασιάδη, Ε. Χεκίμογλου, Θεσσαλονίκη, 2001, σελ. 137]

Η Καλαμαριά πριν 100 χρόνια. Κάποτε η βίλα Αλλατίνη δέσποζε ως κτίσμα στην ευρύτερη περιοχή. Στα χρόνια του μεγάλου πολέμου αναπτύχθηκε το συμμαχικό αεροδρόμιο και μια σειρά από νοσοκομεία. Μετά ήρθαν οι πρόσφυγες.

Όσο κι αν ενοχλεί η άσπρη ετικέτα, κατά πάγια τακτική της ΘΧΠ αναρτάται όπως ακριβώς την παραδίδει η πηγή (έστω κι αν αυτή είναι ιστοσελίδα πλειοδοσιών). Η περιοχή σήμερα.

Η ακουαρέλα, έργο του υποπλοιάρχου Pierre Douillard, είναι πασίγνωστη και πολυαναρτημένη, και στο Delcampe και στις ομάδες. Από την Μάρα Νικοπούλου Στη λεζάντα της έγραφε ένα γενικό «Αγορά στην Άνω Πόλη». Σε μία απ’ όλες τις αναρτήσεις της, ο κ. Αθ. Νικόπουλος την τοποθέτησε πολύ χαμηλότερα, και απ’ όσο ξέρω δεν έχει διορθωθεί.

Αντιγράφω το σχόλιο από ανάρτηση στην Α.Θ. [30/1/16]: Αθανάσιος Ευθύμιος Νικόπουλος Είναι η παλιά (προ πυρκαγιάς) οδός Βλάλη στην αρχή της, λίγο κάτω από την τότε πλατεία της αγοράς Ουν Καπάν. Σήμερα, με τη νέα ρυμοτομία, το σημείο αυτό είναι κατά προσέγγιση στην αρχή της οδού Βατικιώτη λίγες δεκάδες μέτρα ανατολικότερα από την Αριστοτέλους.. Tην ίδια αντιγραφή είχα κάνει και σε ερώτηση του Nick Lawson [ΠΘΦ, 20/5/2016], εκφράζοντας τις αμφιβολίες μου, όμως, και προτείνοντας την πιθανότητα για Κουλέ Καφέ –συμπληρώνοντας όμως ότι «δεν νομίζω να υπάρχουν επαρκείς αποδείξεις ως τώρα για καμία από τις πιθανότητες». Αν και πιο κοντά στην «πραγματικότητα», είχα πέσει επίσης έξω. Η ακουαρέλα δείχνει το Τσινάρι από την Αλ. Παπαδοπούλου βλέποντας προς τα ανατολικά. Ή, έστω «Το Τσινάρι, με μια ελαφρά καλλιτεχνική αδεία», όπως εξηγείται από τις επόμενες φωτό. Η φωτογραφία αριστερά αναρτήθηκε επίσης από τον κ. Νικόπουλο [ΠΦΘ, 2/6/18]. Δεν συσχετίστηκε όμως με την ακουαρέλα, κι αν το κάνουμε βρίσκουμε την λύση για το σημείο όπου βρισκόταν η “αγορά”. Η ομοιότητα του δέντρου είναι κάτι παραπάνω από προφανής. Πρόσθετα στοιχεία: η κλίση του βασικού δρόμου (Αλ. Παπαδοπούλου προς Κλειούς), το σκέπαστρο στο κτίριο αριστερά, η τζαμαρία (έστω λίγο διαφορετική) στα δεξιά και άλλες μικρολεπτομέρειες. Φυσικά, υπάρχουν και διαφορές. Ο ζωγράφος πρέπει να σχεδίασε τα βασικά και μετά να αυτοσχεδίασε λιγάκι – κάτι που βλέπουμε και σε άλλες ακουαρέλες του. Σε zoom από τη φωτογραφία ν. 253 από την συλλογή P. Albarel (πιθανότατα τραβηγμένη από τον Joseph Pigassou), σημειώνονται με κόκκινο και άλλα κοινά στοιχεία. Για παράδειγμα, ο ζωγράφος έχει πιάσει την χρωματική διαφορά στην μέση του τοίχου, την ύπαρξη παραθύρου πάνω από την πόρτα, το σκέπαστρο μετά την λοξή γωνία του κτιρίου. Και με πράσινο βλέπουμε κάποιες επίσης προφανείς διαφορές – στην ακουαρέλα λείπει το φανάρι, λείπει το δέντρο στην γωνία της Ακρίτα, ο δρόμος είναι στρωμένος με μαλτεζόπλακες... Αυτά όμως τα συνηθίζει ο συγκεκριμένος ζωγράφος. Και φυσικά, μιλώντας γενικά για τα έργα του, αυτές οι μικροδιαφορές είναι «πταίσματα» μπροστά στην εξαιρετική ακρίβεια με την οποία αποτυπώνει άλλα στοιχεία. Για παράδειγμα, μια σύγκριση αποσπασμάτων από 2 φωτό με μια άλλη ακουαρέλα του ιδίου που απεικονίζει την Κασσάνδρου από την Ερατοσθένους προς την Πρ. Ηλία και βλέπουμε α) να απουσιάζει εντελώς το τεράστιο δέντρο πίσω από τον τουρμπέ, και β) την Κασσάνδρου με μαλτεζόπλακες αντί για κυβόλιθους.