Saloni.ca Archive

Παραμένουμε στο άλμπουμ της νοσοκόμας Mary Gladwin, αυτή τη φορά με μία φωτογραφία της θέας προς την ‘Αίγλη’, τον καμένο Άγιο Δημήτριο και την πόλη. Αλλά και για να δούμε τα ίχνη μίας κρήνης που δεν έχει συζητηθεί, καθώς και λίγες εικόνες από το εξαιρετικό σπίτι απ’ όπου τραβήχτηκε.

Από την Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1135335360289429

«Η Θεσσαλονίκη από ένα σπίτι ψηλά στον λόφο», γράφει η λεζάντα, μάλλον δια χειρός της ίδιας της Gladwin που έχει δυσνόητο γραφικό χαρακτήρα και γράφει πάντα το Σαλόνικα με “c”. ΄Κάποιες στέγες, οι θόλοι του λουτρού της Αίγλης, ο Άγιος Δημήτριος. Σημείο λήψης είναι το αρχοντόσπιτο που βλέπουμε στη συνέχεια σε άλλες φωτογραφίες του άλμπουμ. Μερικές από αυτές ταυτοποιήθηκαν από τον κ. Αθανάσιο Νικόπουλο σε μια ανάρτηση της ΠΦΘ που ευτύχησε να συμπληρωθεί με φωτογραφίες συγγενών του τελευταίου ιδιοκτήτη και μαρτυρίες παλιού κατοίκου και γειτόνων

Βλέπουμε την δυτική πλευρά της αυλής του σπιτιού που βρισκόταν πολύ κοντά στο Αλατζά Ιμαρέτ, με πλάτη στην Γρανικού και είσοδο από μία πάροδο της Καμενιάτου. Ο κ. Νικόπουλος που το αναγνώρισε σε μία άλλη φωτογραφία της αυλής και έκανε την ανάρτηση [ΠΦΘ, 9/3/2020], ανέβασε και αυτήν εδώ σχολιάζοντας την «εκπληκτικά, ασυνήθιστη βρύση με τα πιθάρια». Ομολογώ ότι δυσκολεύτηκα να αντιληφθώ τι εννοεί γιατί δεν είναι καθαρό. Εξάλλου το μάτι μου τράβηξε η γάτα στο τραπεζάκι στο βάθος…

Από άλλο σημείο λήψης, δυο πιθάρια και μία -μάλλον μαρμάρινη- γούρνα μπροστά τους, και σ’ αυτή τη φωτό που ανέβασε ο κ. Σεραφίδης κάποιους μήνες μετά [ΠΦΘ,9/9/2020], πάλι από το ίδιο άλμπουμ της Gladwin. Εδώ όντως διακρίνεται πιο καθαρά ότι η σύνθεση με τα πιθάρια θυμίζει «βρύση». Και από την ίδια την Gladwin μαθαίνουμε ότι, σύμφωνα με την ιδιοκτήτρια του σπιτιού το 1917, “τα πιθάρια τα χρησιμοποιούσε ο τούρκος πασάς που έχτισε το σπίτι για να αποθηκεύει το χιόνι που του έφερναν από τον Όλυμπο[sic!] ώστε να έχει δροσερά σερμπέτια το καλοκαίρι” Ίσως εννοούσε πάγο απ' τον Χορτιάτη ή ίσως ήταν απλώς ένας θρύλος που συνόδευε το σπίτι... Δεν ξέρουμε. Δεν είναι ξεκάθαρο επίσης αν το 1917 ή και μετά χρησιμοποιείται και με καναλάκια για το πότισμα των πολλών δέντρων που είχε, σύμφωνα με όλες τις μαρτυρίες, ο κήπος. Από σχόλιο του κ. Νίκου Μουρατίδη επίσης μαθαίνουμε ότι ήταν από τα σπίτια που είχαν νερό ήδη με πήλινους σωλήνες από την οθωμανική περίοδο της πόλης.

Η τότε ανάρτηση στις ΠΦΘ εμπλουτίστηκε με διάφορες φωτογραφίες (της δεκαετίας ’50 ή ‘60) από το αρχείο του κ. Στέφανου Παρασκευόπουλου, εγγονού του ιδιοκτήτη Κ. Ζωγραφάκη, που όμως έμειναν ασχολίαστες ως προς το περιεχόμενό τους. Εδώ μία από αυτές όπου, πίσω από τον λοξό κορμό του πεύκου, διακρίνεται κρήνη, με κάτι που πρέπει να ήταν η ‘θεσούλα’ για το τάσι ψηλά αριστερά. Το πιθανότερο να είχε μετατραπεί σε κάτι άλλο πια (με είσοδο από την άλλη πλευρά) και πιθανότατα δεν ήταν σε λειτουργία ούτε το 1917, την χρονιά που κατοικούσε εκεί η Γκλάντγουιν. Η φωτό δείχνει κομμάτι από την νότια όψη του σπιτιού και την δυτική μάντρα. Η πόρτα ίσως είναι αυτή προς το δρομάκι που συνέδεε το σπίτι με την οδό Καμενιάτου.

Στον χάρτη από την εξαιρετική εργασία της κ. Γκαλά-Γεωργιλά «Δρόμοι του Νερού» (όπου αποτυπώνονται και αποκρυπτογραφούνται κατά το δυνατόν, οι καταγραφές του Β. Δημητριάδη) σημειώνω με πράσινη βούλα την πολυκατοικία που χτίστηκε στη θέση του αρχοντόσπιτου. Δυστυχώς, δεν βρίσκουμε κάτι ξεκάθαρο -το αντίθετο. Αντιγράφουμε τις αναφορές για τους δυο πιο κοντινούς δείκτες: « Η22-3 Κρήνη Delik Taş (Τρυπημένης Πέτρας -πιθανόν κοντά στον Αγ. Δημήτριο) (ενδεχομένως να πρόκειται για το taksim Delik Taş 25)» Για το ίδιο το ταξίμ Η25: «Περιοχή Αγ. Δημητρίου. Υδρεύονταν: 6 τουρκικά σπίτια και 3 κρήνες» από τις οποίες σημειώνεται μόνον η μία -νότια του λουτρού. Από φωτογραφίες, πάντως, ξέρουμε καλά πια ότι υπήρχαν και πολλές κρήνες που δεν αναφέρονται στα στοιχεία που είχε βρει και καταγράψει ο Β. Δημητριάδης.

Επιστροφή στο άλμπουμ της Gladwin, με μία σύνθεση τριών φωτογραφιών με στοιχεία της αυλής και της πρόσοψης του σπιτιού -οι δυο είναι τραβηγμένες από την πλευρά της πόρτας που είδαμε παραπάνω, στην φωτό με την κρήνη. Η δεξιά, όπου φαίνεται και ο μιναρές του Αλατζά Ιμαρέτ, έχει αναρτηθεί στις ΠΦΘ. Είναι αυτή που επέτρεψε και την αναγνώριση του σπιτιού από τον κ. Νικόπουλο. Η αριστερή, επίσης. Η μεσαία δεν είχε δημοσιευτεί, και σ' αυτην βλέπουμε ξανά την ίδια την Γκλάντγουιν όρθια στην είσοδο, αλλά και το κοριτσάκι που εικονίζεται στην αριστερή, μαζι με την κυρία που είδαμε μπροστά από το Αλατζά Ιμαρέτ και έναν κύριο με πένθος στο μανίκι. Με τα πρόσωπα, θα ασχοληθούμε περισσότερο άλλοτε. Για την ώρα, κρατάμε ότι οι φωτογραφίες αυτές είναι βγαλμένες σε διαφορετικές εποχές (στην αριστερή και τη μεσαία τα δέντρα είναι φυλλωμένα, στην δεξιά όχι).

Και εδώ βλέπουμε το σπίτι -και την σχέση του με το Αλατζά, την Αίγλη και τον Αγ. Δημήτριο- σε πανοραμική από την αντίθετη πλευρά της αρχικής, από τα τέλη της δεκαετίας του ’40.

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1133747393781559

Την κομψότατη κυρία με το καπέλο την βλέπουμε και σε άλλη φωτογραφία του άλμπουμ. Μένει να βρούμε το όνομά της. Εδώ, δείχνει να μοιράζει κάτι από το καλαθάκι που κρατάει. Τα παιδιά είναι πιθανότατα προσφυγάκια από τη Σερβία, καθώς αυτός ήταν ο ‘τομέας’ της Γκλάντγουιν (και μεγάλου μέρους του Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού εκείνα τα χρόνια στη Θεσσαλονίκη, που διέθετε ένα ‘ταμείο’ για την ανακούφιση των Σέρβων προσφύγων). Το κτίριο πίσω κάνει μια γωνία και το κάτω μέρος του (γύρω από τα ημιϋπόγεια παράθυρα) έχει διακοσμητικό μοτίβο. Η τεκμηρίωση του σημείου παρακάτω.

Σε μεγεθυμένο απόσπασμα φωτογραφίας του 1916-17 από το αρχείο του Α. Κορλιακόφ (από ανάρτηση του κ. Γρηγόρη Μπρέντα), βλέπουμε μερικά από τα στοιχεία που τεκμηριώνουν την τοποθέτηση. Ο σχετικά κενός χώρος πίσω, το σπίτι με τα παράθυρα (κόκκινο), η μάντρα με τα δύο ανοίγματα που αχνοφαίνονται και ένα σημάδι δυτικά τους (μπλε), η μεγαλύτερη πόρτα με το ασβέστωμα γύρω της (πράσινο). Το κτίριο βέβαια είναι το γνωστό μακρόστενο κτίριο βόρεια της φιάλης του Αλατζά (κίτρινη βούλα) που μέρος του επέζησε ως την δεκαετία του ’90 και το κόκκινο τόξο δείχνει την γωνία λήψης της αρχικής φωτό.

Σε επόμενη σελίδα του άλμπουμ, το ξαναβλέπουμε – τα πλαίσια των παραθύρων, το διακοσμητικό μοτίβο στον τοίχο και οι σιδεριές ταιριάζουν.

H ανατολική πλευρά του κτιρίου -αυτή που βλέπουμε στην αρχικη φωτό- σε ζουμ φωτογραφίας του J. Pigassou, και η εικόνα του στα τέλη της δεκαετίας του ’40, όταν στέκει ακόμα ολόκληρο, όπως και η φιάλη του Αλατζά Ιμαρέτ. Σίγουρα μέρος του συγκροτήματος του Ιμαρέτ, δεν νομίζω να είχε ξεκαθαριστεί ποτέ αν ήταν το κτίριο που στέγαζε το ίδιο το πτωχοκομείο, το σχολείο ή το σπίτι του Χότζα. Το τελευταίο δεν μου φαίνεται πολύ πιθανό, για λόγους «αρχιτεκτονικής», ας πούμε. Για το σχολείο, ξέρουμε από τον Σ. Δημητριάδη ότι το 1906 ήταν μισοκατεστραμμένο. Το συγκεκριμένο κτίριο χτίστηκε μετά το 1906 σε θέση άλλου, σαφώς πιο ερειπωμένου. Άρα μπορεί να ήταν αυτό. Όπως και να έχει, κατά τον Α’Παγκόσμιο σίγουρα είχε να κάνει με πρόσφυγες αλλά/και με τον Ερυθρό Σταυρό. Είτε ως ξεκάθαρη στέγαση, είτε ως χώρος συσσιτίου, είτε ακόμα και ως χώρος κάποιου είδους εργαστηρίων, όπως αυτά που ξέρουμε ότι έστηνε ο Ερυθρός Σταυρός -το γνωρίζουμε και από κείμενα της ίδιας της Gladwin για άλλα μέρη, π.χ. την Καβάλα. Δυστυχώς, δεν αναφέρει λεπτομέρειες για αυτά της Θεσσαλονίκης. Πάντως, η φωτογράφιση μπροστά του δεν είναι τυχαία. Με δεδομένη την φιάλη που υπήρχε εκεί, σίγουρα παιδεύτηκαν για να μπορέσουν να χωρέσουν και να φωτογραφηθούν με αυτό στο φόντο (εξού και το κάπως πλάγιο πλάνο), ενώ η πλατεία προσέφερε άλλα, πιο βολικά σημεία.

Η φιάλη με το κτίριο πίσω, όπως φαίνονται σε μια πιο «τουριστική» φωτό του άλμπουμ της Γκλάντγουιν. Ο φωτογράφος βγάζει και την καπελοφόρα σκιά του όσο τραβάει τον φίλο του παρέα με μερικά πιτσιρίκια που ποζάρουν.

Δεκαετίες αργότερα, πιτσιρικάδες ποζάρουν και παίζουν μπροστά στον φακό του Σωκράτη Ιορδανίδη με φόντο ό,τι έχει απομείνει από το κτίριο της αρχικής. Η σκάλα της νότιας εισόδου του έχει μετατραπεί σε βεραντάκι.

Δυστυχώς, χωρίς το χαρτογραφικό πόρταλ του Δήμου πια, δεν μπόρεσα να βρω κάτι για το ιδιοκτησιακό καθεστώς στα τελευταία χρόνια της ζωής του.

Το 1963, οι εργαζόμενοι στην αστική συγκοινωνία της πόλης ζητούν δίκαιο και “καθαρό” κανονισμό εργασίας. Στην γωνία Ολύμπου με Παπαγεωργίου βλέποντας προς το Διοικητήριο Από το βιβλίο του Ηλία Πετρόπουλου “Old Salonica”

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1082274095595556

Πλάτωνος 10, το 1962, ένα ατύχημα. Το Πειραματικό δεξιά πιο πάνω. Το σπίτι δεξιά, σύμφωνα με τις πράξεις τακτοποίησης 1931 αλλά και 1953 ανήκε στην οικογ. Κώνστα. Ο δρόμος μετά απ' αυτό ήταν η παλιά Φιλίππου, σήμερα Δελμούζου Από το βιβλίο του Ηλία Πετρόπουλου Old Salonica.

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1082507315572234

Α΄ Έκθεση Θεσσαλονίκης-Η Οργανωτική της Επιτροπή Από τον Νίκανδρο Καστανίδη και τον Δαυίδ Μπράβο

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1103053960184236

“Από τη δημοσίευση “1η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης 1926” του Γ. Κωνσταντινίδη και της Ε. Δούκα, εφ. Μακεδονία 11-9-2016” “Από τη δημοσίευση “1η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης 1926” του Γ. Κωνσταντινίδη και της Ε. Δούκα, εφ. Μακεδονία 11-9-2016” Αναφέρεται ο Μοσέρι. Από τον Ιούλιο του 1926 ήταν μαζί με τον Ζωζέφ Μπενσουζάν οι Ισραηλίτες εκπρόσωποι στην Οργανωτική Επιτροπή. Οι βασικοί συντελεστές και αυτοί που πρωταρχικά έριξαν την ιδέα της Έκθεσης ήταν αυτοί που σημειώνονται: Γερμανός, Βαρλαμίδης, Μαυρογορδάτος, Λούβαρης, Λευθεριώτης Κουκουμπάνης, Γρηγοριάδης, Δαρβέρης, Βέρρου, Δημητρίου, με προεδρεύοντα τον πρώτο.

Στην υλοποίηση του εγχειρήματος, πρωτοκαθεδρία πήραν οι της “οργανωτικής”

Μερικές ακόμα φωτογραφίες από την θεμελίωση του Νέου Σιδηροδρομικού Σταθμού στις 26/10/1937 – αποτέλεσμα του ψαξίματος για την αψίδα που στήθηκε για τη θεμελίωση. Στην πρώτη φαίνεται η αψίδα που στήθηκε για την υποδοχή του Γεωργίου Β'. Προέρχεται από το Φως της 27/10/1937. Η φωτογραφία στην ίδια σελίδα είχε και την φωτογραφία του “θεμέλιου λίθου” και το σχέδιο της υποτιθέμενης μορφής του σταθμού. Άφησα την εικόνα και με τις τρεις για να υπάρχουν όλες μαζί. Οι υπόλοιπες είναι από την τελετή και από την γιορτή με τους σιδηροδρομικούς. Από τον Θόδωρο Νάτσινα Το πρώτο μέρος εδώ: https://write.as/saloni-ca/1763

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1133173263838972

Το τέλος της βίλας Τορνιβούκα. Κυριολεκτικά την πήρε ο δρόμος τον Φεβρουάριο του 1960. Αφιέρωμα στη βίλα εδώ: https://archive.saloni.ca/1438

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/907570713065896

Η βίλα Τορνιβούκα στις δόξες της ακόμα. Φαίνεται στο βάθος ό,τι έχει απομείνει από τη βίλα λίγο πριν από το επίσημο τέλος της. Στα τελευταία της πρέπει ήταν σε ερειπιώδη κατάσταση.

26/1/1960 τελειωτική φανερή πλειοδοσία για όποιον ενδιαφέρεται να γκρεμίσει το ρυμοτομούμενο κτίριο και να πάρει τα υλικά του. Έχει οριστεί και ελάχιστο ποσό.

Δεν ενδιαφέρθηκε κανείς. Η κατεδάφιση θα πραγματοποιηθεί με τα μέσα του δήμου. Προφανώς η επέκταση της παραλιακής επείγει. Στις 10/2/1960 19/2/60 Τα υλικά από την κατεδάφιση διατίθενται για όποιον επιθυμεί να τα πάρει. Η εκποίηση γίνεται επί τόπου. Το τοπίο μετά την κατεδάφιση της βίλας Τορνιβούκα.

Η πύλη του Γεντί Κουλέ με το χαρακτηριστικό πεύκο μπροστά, κατά την Κατοχή.

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1090543471435285

Ο σχεδιασμός της μεσοπολεμικής Εγνατίας με τη νησίδα στη μέση, τις γραμμές του τραμ και τους μεταλλικούς ιστούς του ηλεκτροφωτισμού να φαίνονται σαν σε διαρκή άσκηση ισορροπίας με τα ταλαντευόμενα από την διέλευση των τραμ καλώδια, ήταν από τις καλές στιγμές αυτής της πόλης. Κράτησε όσο τα νιάτα των γονιών μας (ή των παππούδων μας). Ελάχιστα. Η μεταπολεμική βιασύνη για ανοικοδόμηση δημιούργησε τέρατα και σημεία. Υπήρξε και η μεταβατική περίοδος. Στη γωνία Εγνατίας με Αριστοτέλους, καταμεσής του δρόμου ένα αμήχανο ρολόι που έδειξε την ώρα για λίγα χρόνια. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950.

Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1099690523853913

Εκεί που το μάτι σου χανόταν σ αυτήν την καλαίσθητη ακολουθία αρχιτεκτονικής ισορροπίας, επάνω στην ελαφρά ανυψωμένη νησίδα που διέτρεχε την Εγνατία, η άσφαλτος και το πλήθος των αμαξιών τα ισοπέδωσαν όλα.

Όταν ξηλώθηκε η νησίδα, ένας τροχονόμος εγκαταστάθηκε στη μέση του δρόμου με το κουβούκλιό του και ένα ρολόι μέσα σ΄αυτό. Για να διευκολύνει προφανώς την απρόσκοπτη ροή των ΚΤΕΛ που είχαν την αφετηρία τους στην πλατεία των σχεδιαζόμενων Δικαστηρίων. Το ρολόι, όπως φαίνεται, για τους ταξιδιώτες αλλά και για τους περιπατητές.

Η λήψη δεν πέτυχε τον τροχονόμο με υψωμένα τα χέρια. Θα ήταν ένα οπτικό παράδοξο για την χρήση των συμβόλων στην ζωή μας.

Από το αρχείο του αρχιτέκτονα Γ. Παπαθεοδώρου

Στην γωνία Καρ. Ντηλ 26 με Αγ. Θεοδώρας μια μεσοπολεμική πολυκατοικία. Από ανάρτηση της Βιβής Παπαδοπούλου στην ΑΘ, η οποία δίνει και τις εξής πληροφορίες για τις χρήσεις του ισογείου: Κάτω στο μαγαζί, αρχικά ήταν εκδοτήρια εισιτηρίων για λεωφορεία, αργότερα μεταφέρθηκε εκεί ο Νίκος τα παιχνίδια “

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1096375457518753