Saloni.ca Archive

Aπλώνεται σε δυο κτίσματα. Το αρχικό πίσω είναι του 1926, φυσικά ανακαινισμένο. Το μεταγενέστερο μπροστά με την μεγάλη σάλα είναι του 1947. Αλλά αυτό που κάνει την διαφορά είναι η υπέροχη βεράντα πάνω στο κύμα με θέα το ωραιότερο ηλιοβασίλεμα της πόλης.

Ο Λεωνίδας Χαμόδρακας από την Λακωνία ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στην Καλαμαριά. Αξιωματικός του ελληνικού στρατού τραυματίζεται κατά τη διάρκεια της εκστρατείας στην Μικρασία. Επιστρέφει επιφορτισμένος με το έργο της καταπολέμησης των κουνουπιών από την παραλία. Η γυναίκα του Χαρίκλεια ήταν καθηγήτρια στο τοπικό Γυμνάσιο. Βαφτίζουν πολλά παιδιά ντόπιων ψαράδων. Αρχικά αγοράζει ένα καραβάκι που φέρνει πετρέλαιο για τις τράτες. Τότε φτιάχνει μιά πρώτη μικρή προκυμαία. Ανταλλάσσει το πετρέλαιο με ψάρια. Αγοράζει ένα μικρό καλύβι-ταβερνάκι, το γνωστό επάνω κτίριο που τροποποιημένο διασώζεται. Σιγά σιγά μετατρέπεται σε τοπικό στέκι. Τάβλι, ψάρι και ουζάκι, δίπλα στο κύμα. 1926 η ταβέρνα του Χαμόδρακα μόλις έχει γεννηθεί.

Ήταν πρόεδρος του δημοτικού συμβούλιου Καλαμαριάς κατά την Κατοχή (1942) και παρέμεινε μεταπολεμικά στην θέση αυτή. Προσπαθεί μέσα από τον Δήμο να ανοίξει η Πλαστήρα μέχρι την ταβέρνα.

21-2-2002 κηρύσσεται διατηρητέο το ογκομετρικό του περίγραμμα, ο περιβάλλον χώρος και το όνομα του.

Από τον Δαυίδ Μπράβο

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1071914329964866

Χαμόδρακας. Στην παραλία της Αρετσούς. Το αρχικό πίσω κτήριο είναι του 1926. Χαμόδρακας. Το πίσω κτήριο του 1926. Φυσικά ανακατασκευάστηκε. Το μπροστά με την μεγάλη σάλα, που μόλις φαίνεται, είναι του 1947. 21-2-2002 κηρύσσεται διατηρητέο το ογκομετρικό του περίγραμμα, ο περιβάλλον χώρος και το όνομα του. 1943. Η ταβέρνα του Χαμόδρακα ακριβώς κάτω από το παραδοσιακό κτήριο του Aficionados – Gattorosso στην Πλαστήρα. Σημειωμένα εδώ με το βέλος.

Στο κέντρο της φωτογραφίας φαίνεται το σπίτι της οικογένειας Χαμόδρακα στο μεγάλο ορθογώνιο κόκκινο τετράγωνο Παραθαλάσσια από Χαμόδρακα μέχρι τον Μπάτη και την Ρέμβη. Δεκαετία του 60. Άκρη τέλος φαίνεται και η ταβέρνα Βράχος Κάποτε κάνανε (κάναμε) μπάνια εδώ. Κατοχή στον Χαμόδρακα. Ορατή και η “κατεβασιά” Το δρομάκι που ανεβαίνεις στην Πλαστήρα. Εγγλέζοι στην περιοχή του Χαμόδρακα το 1947-48. Κάτω δεξιά σημειωμένο το τότε ταβερνάκι του Χαμόδρακα. Ακριβώς πάνω από την μεγάλη σκάλα ο “Παράδεισος” του Κωνσταντάκου. Πρώτο σπίτι στην Ν. Πλαστήρα το “Απέριττο”. Ορατές και οι άλλες ταβέρνες της εποχής. 1943. Μπροστά στην ταβέρνα μπάνιο, χάζι και κανό. Δεκαετία του 60. Από τον “Χαμόδρακα” μέχρι την σκάλα του “Μπάτη” Παραλία χωρίς μαρίνες ... Οδός Γαγύλη Μανώλη. Ξέρει κανείς ποιός ήτανε. Έψαξα αλλά δεν βρήκα κάτι. Χαμόδρακας. Με την ματιά του Κώστα Λούστα το 19 Το βασικό μαγαζί με την κουζίνα, πίσω. Πάνω στο κύμα ... Σήμερα. ηλιοβασιλέματα

Ο “Μπάτης” το 1966. Παρέμενε σταθερή αξία μέχρι πρόσφατα ... μας αποχαιρέτησε άδοξα. Πίσω του το επίσης εγκαταλειμμένο καστρόμορφο αρχοντικό, οικία Χατζηγώγου. Μιά και αναφέραμε την σκάλα του Μπάτη που έκλεινε τον μικρό κόλπο του Χαμόδρακα. ΤΟΤΕ. Γιατί σήμερα ούτε σκάλα υπάρχει ούτε κόλπος. Ούτε Μπάτης. Σήμερα.

Η κινστέρνα στους Αγ. Απόστολους. Το μέσα τώρα, το έξω κάποτε…

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1071918233297809

Το εσωτερικό της βυζαντινής κινστέρνας σε φωτογραφία Π. Βλάχου που ανάρτησε ο Δημήτρης Σαββίδης είναι μια καλή ευκαιρία για να δούμε και τον περιβάλλοντα χώρο… …όπως τον αποτύπωσε ο Αριστοτέλης Ζάχος το 1912. Από την κινστέρνα πήραν το όνομά τους το τζαμί Σόγουκ Σου (Αγ. Απόστολοι) και η πλατεία που βλέπουμε εδώ: Πλατεία του Κρύου Νερού. Με την κρήνη, την φιάλη (με μπόλικη μπουγάδα τριγύρω) και τον τοίχο της κινστέρνας πίσω δεξιά. [Από το: Η Θεσσαλονίκη μέσα από τον φακό του Αριστοτέλη Ζάχου 1912-1917, Ίδρυμα Νεοελληνικής Αρχιτεκτονικής-Μουσείο Μπενάκη] Η κινστέρνα εξωτερικά -μάλλον στον μεσοπόλεμο. [Από τη γερμανική σελίδα Bildindex] Και εδώ όπως είναι στις μέρες μας: στεγασμένη για να προστατευτεί, αλλά δυστυχώς μη επισκέψιμη. Εκτός αν ισχύει ό,τι και σε κάποιους άλλους «μικρούς» χώρους αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, όπου μπορούσες να τηλεφωνήσεις στην Εφορεία Αρχαιοτήτων και να κανονίσεις ραντεβού -προ Covid βέβαια. Και από ψηλά το μέρος όπου βρίσκεται η κινστέρνα

Ωραιοζήλη Λεβή (1913-1972;;) ”Νέα πλουσιωτάτης οικογένειας… μεταβάλλεται σε εργάτρια και προπαγανδίζει την πτωχολογιά”

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1070084356814530

[Από το Jewish Museum Greece, Oreozil Levy dressed up as Esther in the 1930ies] “Μακεδονικά Νέα”, 22-1-1931, σελ. 1 Η Ωραιοζήλη Λεβή (1913-1972;;), η κόρη του πλούσιου εργοστασιάρχη στην Αθήνα, Λέοντα Λεβή, ήταν μια συνειδητοποιημένη “αρχειομαρξίστρια” (δηλ. τροτσκίστρια), η οποία συνελήφθη το Γενάρη του 1931, με το ψευδώνυμο “Άννα Κάτση”, σε μια “παράνομη” γιάφκα επιμόρφωσης, ένα “κόκκινο σχολείο”, στον προσφυγικό συνοικισμό της Αγίας Φωτεινής στη Θεσσαλονίκη, μαζί 5 νέους εργατοτεχνίτες και 6 νέες γυναίκες (2 εργάτριες και 4 μαθήτριες Γυμνασίου). Η Ωραιοζήλη ήταν μια συμπαθητική και μορφωμένη νέα κοπέλα, τελειόφοιτος της Ανωτάτης Εμπορικής Σχολής και είχε αναλάβει το ρόλο της “δασκάλας” στα “κόκκινα σχολεία”. Στη Θεσσαλονίκη ήρθε στα μέσα του 1930 κι εργάστηκε ως εργάτρια στo κεραμοποιείο Αλλατίνη και στην ΥΦΑΝΕΤ. Στην εφηβική της ηλικία ήταν ατίθαση κι ασυμβίβαστη με τις κοινωνικές και ηθικές προδιαγραφές της οικογένειάς της. Στα δεκατέσσερά της έκανε μαθήματα βιολιού κι ο νεαρός δάσκαλός της, ο πολωνοεβραϊκής καταγωγής Oscar Rosenzweig, την επηρέασε συναισθηματικά και ιδεολογικά. Ο Oscar Rosenzweig γεννήθηκε το 1906 στην Αγγλία, έζησε ένα μικρό χρονικό διάστημα στην Κωνσταντινούπολη και τη διετία 1926-7 βρέθηκε στην Αθήνα όπου του δόθηκε η ευκαιρία να κάνει μαθήματα βιολιού στην Ωραιοζήλη. Την περίοδο αυτή είχε ενταχθεί στους έλληνες τροτσκιστές , δηλ. στους αρχειομαρξιστές, που ως νεοφώτιστος απηχούσε τις κοινωνικο-πολιτικές τους ιδέες, γενικά και στην ερωτευμένη μαθήτριά του, ειδικότερα. Το 1928 είχε φύγει στην Τσεχοσλοβακία, αλλά διατηρούσε μια φλογερή αλληλογραφία με την Ωραιοζήλη. Το 1929-30 πήγε στο Παρίσι και διαπλέχτηκε με το Διεθνές Γραφείο των τροτσκιστών, όπου μάλιστα εκπροσωπούσε την αντίστοιχη ελληνική οργάνωση μέχρι το 1932.

Η Ωραιοζήλη μετά τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης απομακρύνθηκε στο Παρίσι (σκανδαλωδώς, αντί να φυλακιστεί και να εξοριστεί), με τη μεσολάβηση μεγαλοδικηγόρων του πατέρα της. Στο Παρίσι φαίνεται ότι συζούσε με τον Oscar και συνέχισε να εργάζεται με επαναστατικό ενθουσιασμό και προσήλωση στους τροτσκιστές της Γαλλίας και στο Διεθνές Γραφείο τους. Στα τέλη του 1933 πήγαν μαζί στην Αγγλία και από τότε χάθηκαν τα ίχνη τους. Ο Oscar, τότε, είχε εμπλακεί σε εσωτερικές προστριβές της συγκεκριμένης πολιτικής οργάνωσης κι έτσι αμφισβητήθηκε η κομματική του αξιοπιστία. Η Ωραιοζήλη, φαίνεται ότι αργότερα απομακρύνθηκε από τις πολιτικές δραστηριότητες κι αποχώρησε από τον εν λόγω ιδεολογικό χώρο.

Η Kαραντίνα πρώτος χώρος “υποδοχής” των προσφύγων της Μικρασίας. Η διαδικασία θεωρητικά αποσκοπούσε στην μέριμνα για τη δημόσια υγεία. Ωστόσο η ταχύτητα και η μαζικότητα που επέβαλαν οι συνθήκες παρέπεμπαν περισσότερο σε μιά ψυχρή διαδικασία και την μεταχείριση αγέλης ζώων.

Κίνητρο για τον εγκλεισμό το γεγονός πως εκείνη την εποχή ο τύφος όπως και άλλες μολυσματικές ασθένειες βρισκόταν σε έξαρση. Τις πρώτες μέρες, οι πρόσφυγες αποβιβάζονταν στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Αναζητούσαν κατάλυμα στο κέντρο της πόλης, σε σπίτια, ξενοδοχεία, πλατείες, δρόμους, αγορές, εκκλησίες. Σύντομα όμως στο λιμάνι και στο κέντρο έγινε το αδιαχώρητο. Το γεγονός αυτό έκανε τις αρχές να επιλέξουν σαν τόπο αποβίβασης την Καλαμαριά. Οι εγκαταστάσεις υποδομής για απολύμανση και απομόνωση είχαν δημιουργηθεί το 1916 στην Αρετσού. Γαλλική Υγειονομική Μονάδα του Ναυτικού είχε το κύριο τμήμα του Νοσοκομείου της ψηλά στην αρχή της σημερινής οδού Πλαστήρα. Το τμήμα στην παραλία, φιλοξενούσε ασθενείς με λοιμώδη νοσήματα η ύποπτα κρούσματα από τα εισερχόμενα γαλλικά και ξένα πλοία. Σταθμός καραντίνας και απολύμανσης από τις 30 Απριλίου 1916.

Το 1919 που αποχώρησαν οι Γάλλοι ο άφθονος ελεύθερος χώρος, οι στοιχειώδεις υποδομές γιά στέγαση του προσωπικού, το εργαστήριο βακτηριολογίας ο κλίβανος και το φαρμακείο που μας είχαν “κληρονομήσει” πέρασαν στις Ελληνικές αρχές. Δυστυχώς αποδείχτηκαν μεν απαραίτητα αλλά ήταν τα ελάχιστα.

Το δράμα ήταν πως την περίοδο 1922-1924 πέρασαν από την Θεσσαλονίκη πάνω από 270.000 πρόσφυγες. Αρχικά από Καύκασο και νότια Ρωσία. Αργότερα από παντού. 4 Νοεμβρίου του 1922 φτάνουν και οι πρώτοι πρόσφυγες από τη Σμύρνη. Γέροι, μάνες και μωρά ξυπόλητοι, φορώντας τα κουρέλια που κάποτε ήταν ρούχα έμειναν για μεγάλο χρονικό διάστημα εδώ, κάτω από άθλιες συνθήκες, στο περιφραγμένο με ισχυρό συρματόπλεγμα λοιμοκαθαρτήριο. Στις εξόδους υπήρχαν φυλάκια του στρατού, δεν μπορούσε να ξεμυτίσει κανείς.

Ο ένας πάνω στον άλλον, τους έλουζαν με μία πλάκα πράσινου σαπουνιού με ποτάσα, κεφάλια και σώμα. Έπειτα τους κούρευαν άντρες-γυναίκες με την “ψιλή” ώστε να απαλλαχθούν από τις ψείρες. Τα κορίτσια θυσίαζαν τις μακριές πλεξούδες τους. Αφού απολύμαιναν τα ρούχα, τους τα επέστρεφαν, τις περισσότερες φορές καταστραμμένα. Μετά τον κλίβανο τους τοποθετούσαν σε πρόχειρες σκηνές, σπάνια σε θαλάμους που είχαν εγκαταλείψει τα συμμαχικά στρατεύματα. Τους θερίζει ο Βαρδάρης και πουντιάζουν χωρίς θέρμανση, χωρίς τα στοιχειώδη, στοιβαγμένες οικογένειες 8-14 ατόμων. Μετά απο καραντίνα 15 έως 30 ημερών ακολουθούσε μετακίνηση προς το κέντρο της Θεσσαλονίκης ή την ενδοχώρα της Μακεδονίας. Οικογένειες που συμπλήρωσαν 2-3 χρόνια εγκατάστασης στους 60 θαλάμους αξιώθηκαν να μπουν στα νεόχτιστα σπιτάκια της Καλαμαριάς.

Οι προσφυγικές αποστολές κορυφώθηκαν το 1923 με τη συνθήκη της υποχρεωτικής ανταλλαγής των πληθυσμών. Συνολικά πέθαναν εδώ πάνω από 50.000 ψυχές. Αιτίες θανάτου η ελονοσία (περίπου 50 θάνατοι την μέρα), η πείνα, ο τύφος, διάφορες άλλες μολυσματικές αρρώστιες. Η πνευμονία θέριζε. 1.300 από τους πρώτους πρόσφυγες έφτασαν στην ακτή με ότι φορούσαν. Τα φθαρμένα και σκισμένα ρούχα τους παραδόθηκαν στη φωτιά μετά την απολύμανση. Αναγκάστηκαν να μείνουν τέσσερις μήνες σχεδόν γυμνοί, τυλιγμένοι με ένα σεντόνι. Πολλοί από αυτούς δεν άντεξαν. Η καραντίνα λειτουργούσε με τους όρους ενός στρατοπέδου συγκέντρωσης. Η εμπειρία της απολύμανσης περιγράφεται σαν τραυματική. Άφησε στους περισσότερους μια σκληρή ανάμνηση που τους συνόδευε μέχρι τα γεράματα.

Οι εγκαταστάσεις του απολυμαντηρίου γκρεμίσθηκαν μετά το 1964 και πριν το 1968, μετά από πιέσεις του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού, που ανέλαβε τη δημιουργία λαϊκής πλαζ στην παραλία της Αρετσούς. Κανείς δεν σκέφτηκε ότι το Απολυμαντήριο θα μπορούσε να αποτελέσει έναν “προσκυνηματικό τόπο” για τη σκληρή πορεία δεκάδων χιλιάδων προσφύγων που πέρασαν από δω.

Από τον Δαυίδ Μπράβο

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1074007763088856

Δημόσιο Λοιμοκαθαρτήριο. Απολυμαντήρια. Στο Μικρό Καρά-Μπουρνού. Σ αυτήν την πρώτη σκάλα της Αρετσούς κατέβαιναν οι δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες. Την βλέπουμε εδώ μαζί με μέρος των εγκαταστάσεων της καραντίνας και των σκηνών. Συνέχεια της προηγούμενης. Νοέμβριο του 1922 φτάνουν οι πρώτοι πρόσφυγες από Σμύρνη. Πιθανον Σμυρνιούς βλέπουμε στην σκάλα, να κατευθύνονται στον κλίβανο και το κούρεμα.

Φοβισμένοι, άρρωστοι, ψειριασμένοι, μουσκεμένοι από τη βροχή και τα κύματα. Η εμπειρία της απολύμανσης, περιγράφεται σαν τραυματική. Άφησε στους περισσότερους μια σκληρή ανάμνηση, που τους συνόδευε μέχρι τα γεράματα. Οι εγκαταστάσεις των Απολυμαντηρίων την Κατοχή. Το καλοκαίρι του 1942, οι γερμανικές αρχές κατοχής συγκέντρωσαν μεγάλο αριθμό Θεσσαλονικέων Εβραίων ανδρών για καταναγκαστικά έργα στη Μακεδονία. Προτού τους διαμετακομίσουν στα επιμέρους σημεία, προηγήθηκε η απολύμανσή τους στο Απολυμαντήριο, όπου τους μετέφεραν, πεζούς βέβαια και στη συνέχεια και πάλι με τα πόδια στη Θεσσαλονίκη. Η πρώτη σκάλα της Αρετσούς σηματοδοτεί το μέρος ακόμα ενός μαρτυρίου. Κατοχικός χάρτης με σπάνια σήμανση των Απολυμαντηρίων. Χάρτης από το αρχείο του Παρασκευά Σαββαΐδη. Οικογένεια προσφύγων έξω από το αντίσκηνο τους. Αρετσού. Φρικτές οι συνθήκες διαβίωσης για τις πολυμελείς οικογένειες. Ερημιά και ξεραΐλα, ένας λασπότοπος γεμάτος από αγκαθωτούς θάμνους. Κανένα δέντρο, μόνο στρατιωτικά παραπήγματα. Βαλτότοποι με στάσιμα νερά συμπληρώνουν το τοπίο. Σκνίπες και κουνούπια κατά χιλιάδες αποτελούν το ζωικό βασίλειο της περιοχής. Παντού μαύρη λάσπη.

4 αστοί κάνουν ανέμελοι βόλτα λίγο παραπέρα. Πριν από την πρώτη σκάλα (και λίγο μετά) οι εγκαταστάσεις του απολυμαντηρίου το 1943

Αρχές του Α ΠΠ στην Αρετσού υπήρχε μόνο αυτή η σκάλα. Η σκάλα των Απολυμαντηρίων Η σκάλα του “Παράδεισου” έγινε την δεκαετία του 30. Hopital Maritime Lazaret de la Pointe Mikra. Iδρύθηκε για να καλύψει τις ανάγκες του γαλλικού ναυτικού. Ξεκίνησε τη λειτουργία του, υπό τη διεύθυνση του επιάτρου του ναυτικού Jean Gabriel Dargein (1871-1940), στις 30 Απριλίου 1916. Το κύριο τμήμα του συγκροτήματος ήταν αυτό που βλέπουμε ψηλά. Αποτελούμενο αρχικά από 4 θαλάμους με 24 κλίνες ο καθένας, καθώς και 3 κτίρια από τούβλα (εργαστήριο βακτηριολογίας, φαρμακείο και στέγαση προσωπικού). Στην παραλία θα δημιουργηθεί λίγα χρόνια αργότερα το Δημόσιο Λοιμοκαθαρτήριο. Απολυμαντήρια.

ΟΙ πληροφορίες από τον Adrian Wright

Η φωτογραφία ξαναχρησιμοποιήθηκε και εδώ: https://archive.saloni.ca/1525 Ακριβώς πάνω σαυτόν τον χώρο στήθηκε το λοιμοκαθαρτήριο. Η φωτογραφία είναι τραβηγμένη από την σκάλα που πάτησαν οι χιλιάδες πρόσφυγες.

Οι εγκαταστάσεις στοιχειώδους υποδομής για την απολύμανση και την απομόνωση των προσφύγων είχαν δημιουργηθεί το 1916 σαν Γαλλική Υγειονομική Μονάδα του Ναυτικού. Το κύριο τμήμα του Νοσοκομείου ήταν αυτό που βλέπουμε ψηλα. Το τμήμα του στην παραλία, φιλοξενούσε ασθενείς με λοιμώδη νοσήματα η ύποπτα κρούσματα από τα εισερχόμενα γαλλικά και ξένα πλοία. Λειτούργησε σαν σταθμός καραντίνας και απολύμανσης από τις 30 Απριλίου 1916. Στο βάθος ψηλά και χαμηλά οι εγκαταστάσεις του Γαλλικού Νοσοκομείου. 1935. Από την σκάλα που βλέπουμε στο βάθος κατέβαιναν οι πρόσφυγες στις εγκαταστάσεις της καραντίνας. Ακριβώς μετά την σκάλα του απολυμαντηρίου μεταπολεμικά δημιουργήθηκε το ναυπηγείο του Χωματά. Μετακόμισε προς την περιοχή του ΒΙΑΜΥΛ αρχές της δεκαετίας του 60. Ναυπηγεία Χωματά. Το Ναυπηγείο του Χωματά. Αμέσως μετά την σκάλα του Απολυμαντηρίου. Εδώ θα γίνει το 1968 η πλαζ του ΕΟΤ. Εκτός από τις σκηνές υπήρχαν και 60 θάλαμοι. Κατάλοιπο συμμαχικών εγκαταστάσεων. Οι θάλαμοι φτιαγμένοι με ξύλα και σκεπές από πισσόχαρτο μπάζουν από παντού. Κάθε θάλαμος 15 επί τέσσερα με κοινοχρήστους χώρους υγιεινής.

Για κάποιους λίγους η εγκατάσταση σε αυτούς τους θαλάμους για 2-3 χρόνια σήμαινε πως θα παρέμεναν Καλαμαριώτες. Μεταφέρθηκαν στα νεόχτιστα προσφυγικά τους σπίτια μετά απο αυτήν την τεράστια ταλαιπωρία τους. 1926. Μία από τις πρώτες κατοικίες που κτίζονται στην Καλαμαριά Πρότυπες κατασκευές κατοικιών δύο διαμερισμάτων για τη στέγαση των προσφύγων. Περιοχή Νέου Ρύσιου Αρετσού.

Η “καριάκα”, μέρος 2ο (συνέχεια από την χθεσινή ανάρτηση) Τα πιο πρόσφατα τεκμήρια και πληροφορίες για την καριάκα.

Από τον Θόδωρο Νάτσινα

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1070088190147480

Την επόμενη χρονιά, το 1989, στην ιστορία μας εμφανίζεται και η Μελίνα Μερκούρη ως υπουργός πολιτισμού καθώς υπογράφει απόφαση που κηρύττει «ως αρχαιολογικό χώρο τη θαλάσσια περιοχή του κόλπου Θεσ/νίκης», την οποία περιγράφει με συντεταγμένες και γράμματα. Συνδέει το υποβρύχιο φράγμα με τον ορμίσκο που ταυτίζεται με το βυζαντινών χρόνων «Κελλάριον». Μάλιστα αναφέρει την ιστορική και αρχαιολογική μορφή του ορμίσκου – μια ατυχής έμπνευση για έναν ορμίσκο που, στη συγκεκριμένη θέση, μόνο ως αστικός μύθος μπορεί να θεωρηθεί ιστορικός… Αυτό όμως σε άλλη ανάρτηση. Θα ήταν ενδιαφέρον να εντοπίσουμε την γνωμοδότηση του ΚΑΣ που αναφέρει η απόφαση στο ΦΕΚ αλλά προς το παρόν δεν βρέθηκε. Η υπουργική αυτή απόφαση, όπως δημοσιεύθηκε, είχε προβλήματα και χρειάστηκαν άλλα δύο ΦΕΚ για να ολοκληρωθεί σωστά. Η τρίτη δημοσίευση λίγους μήνες αργότερα, στο ΦΕΚ 661, Β’, 31/8/1989, περιλαμβάνει τοπογραφικό διάγραμμα του υποβρυχίου φράγματος και της ακτής της Σοφούλη. Το διάγραμμα είναι τεμαχισμένο σε πολλές σελίδες, όπως συνηθίζεται. Εδώ είναι ενοποιημένο ερασιτεχνικά από εμένα σε μια μορφή που δεν είναι πολύ σωστή αλλά δίνει τουλάχιστον την θέση του σχηματισμού σε σχέση με γνωστά στοιχεία της παραλίας της Σοφούλη. Πάντως, έχω την εντύπωση ότι η αποτύπωση έγινε προσεγγιστικά, όπως φαίνεται ο σχηματισμός από την επιφάνεια της θάλασσας και όχι με επαγγελματικά τοπογραφικά όργανα. Το 1997, ο Χ. Μπακιρτζής επανέρχεται στο θέμα σε ένα σύντομο κείμενο «Το Κελλάριον της Θεσσαλονίκης», στο οποίο δίνει πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία, συμπεριλαμβανομένης της πηγής που δεν ανέφερε το 1975 (22 χρόνια αργότερα). Παραθέτει αυτή την φωτογραφία από το 1970 του λιμενοβραχίονα του ΝΟΘ και περιγράφει την εικόνα του υποβρύχιου φράγματος όπως την είδε από την επιφάνεια αναφέροντας ότι αποτελείται από «μεγάλους λαξευμένους λίθους». Αναφέρει αυτοψία του σχηματισμού από τον Η. Σπονδύλη του 1989 (υπενθύμιση ότι η δημοσίευση του Σπονδύλη που παρέθεσα πιο πριν ήταν του 1988) και μεταφέρει στοιχεία από μια έκθεσή του, τα οποία δεν περιεχόταν στην δημοσίευση του 1988: περιγράφει το υποβρύχιο φράγμα ως «βραχώδη κατασκευή» και δίνει μια αδρή περιγραφή της διατομής «με κατακόρυφο σχεδόν μέτωπο προς την πλευρά της ακτής και ομαλή κλίση προς την πλευρά του πελάγους». Μήπως το κείμενο αυτό είναι στην αιτιολογική έκθεση της υπουργικής απόφασης που δεν έχω βρει; Ο Μπακιρτζής, επίσης, αναφέρει αυτοψία του Ε. Καμπούρογλου της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας, που έγινε το 1992 (που επίσης δεν κατάφερα να εντοπίσω). Σύμφωνα με αυτήν ο σχηματισμός είναι «απολιθωμένη ακτογραμμή σε μορφή beachrocks που δύναται να χρησιμοποιηθεί ως λιμενοβραχίονας». Ο ίδιος ο Μπακιρτζής συσχετίζει «βύθιση» του σχηματισμού τόσο με την ανύψωση της στάθμης της θάλασσας όσο και την επίχωση του βυθού από τα τοπικά ρέματα από τον 7ο αιώνα BCE ως σήμερα για να υποθέσει ότι η σχηματισμός στην αρχαιότητα είτε θα εξείχε από την επιφάνεια της θάλασσας είτε θα ήταν ορατός και, επομένως, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως «μώλος» Καταλήγει με αναφορά σε άλλους υποβρύχιους σχηματισμούς (τους αποκαλεί «μπάγκους») που έχουν εντοπιστεί στον Θερμαϊκό, με πιο ενδιαφέρουσα την πληροφορία ότι υπήρχαν και στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Αυτή είναι μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πληροφορία γιατί διαθέτουμε πολύ λίγες για παλιές πιθανές ακτογραμμές στην περιοχή όπου σήμερα βρίσκεται το κέντρο της πόλης. Ο σχηματισμός έχει συζητηθεί σε ομάδες στο facebook από όπου η πιο χρήσιμη πληροφορία είναι ότι υπάρχουν τέτοιοι σχηματισμοί σε πολλά άλλα σημεία επιβεβαιώνοντας την πληροφορία του κ. Δάννη. Εδώ δύο αεροφωτογραφίες από το google earth της παρόμοιας καριάκας στην Περαία, κοντά στο αεροδρόμιο, πληροφορία που μου έδωσε ο φίλος Βασίλης Χουλιάρας. Η επάνω είναι μεταξύ του αεροδρομίου και της Περαίας και η κάτω δίπλα στον διάδρομο 16/34. Επίσης στο facebook, σε ανάρτηση ο Κ. Καρπαδάκης αναφέρθηκε σε άλλους παρόμοιους σχηματισμούς στην ευρύτερη περιοχή του ανατολικού Θερμαϊκού. Στο google maps φαίνονται πιθανοί τέτοιοι σχηματισμοί σε αρκετές περιοχές – εδώ στην Μηχανιώνα (επάνω) και στη Ν. Ηράκλεια (κάτω). Από το 1997 οι σχετικές δημοσιεύσεις που έχω εντοπίσει δεν προσθέτουν κάτι καινούριο. Οι αρχαιολόγοι που κάνουν τις ανασκαφές στο στρατόπεδο Κόδρα (Μ. Τιβέριος, Ε. Μανακίδου, Δ. Τσιαφάκη) αναφέρονται στην ύπαρξη του σχηματισμού στις εργασίες τους, Οι επίσης αρχαιολόγοι Λ. Τόσκα, Β. Αλλαμανή, Χ. Μιχελάκη, Π. Φωτιάδης, σε δημοσίευση σχετικά με τον Κελλάριο όρμο (του Λ. Πύργου), αναφέρουν την ύπαρξη του σχηματισμού υιοθετώντας την άποψη ότι είναι φυσικό δημιούργημα, Ο Σ. Σερέφας στο Θεσσαλονικέων Πόλις 73 απορεί γιατί δεν έχει γίνει κάποια πιο αναλυτική εξέτασή του και αναφέρει το όνομα, «καριάκα», με το οποίο είναι γνωστό στους ανθρώπους της θάλασσας – ίσως η πρώτη αναφορά της λέξης σε δημοσίευση; Εν τω μεταξύ, σε ένα ταξιδάκι με τα καραβάκια προς Περαία, ενώ κοιτούσα το πιλοτήριο εντόπισα ότι έχουν μια συσκευή (βυθόμετρο; GPS;) που δείχνει με μεγάλη ακρίβεια τον βυθό και εκεί ήταν η καριάκα, μεγάλη, εντυπωσιακή, πολύ ακανόνιστη, καθόλου δεν είχε τις ευθείες γραμμές που βλέπουμε στην αποτύπωση και στην αεροφωτογραφία ή διαβάζουμε – περιμένω πώς και πώς να ξαναπάω στο καραβάκι για να δω την απεικόνιση και να βγάλω καμιά φωτογραφία … Ένα τέτοιο φαινόμενο –απροσδιόριστης προέλευσης, τεράστιων διαστάσεων, σχετικά άγνωστο, χωρίς κάποια κοντινή φωτογράφιση- είναι φυσικό να δίνει αφορμή για πολλαπλές ερμηνείες. Προκαλεί την φαντασία για συσχέτισή του με ιστορικά γεγονότα, πχ ήταν δημιούργημα των κατοίκων της Θέρμης πριν την ίδρυση της Θεσσαλονίκης; των ρωμαίων; των βυζαντινών; των Οθωμανών; των συμμάχων κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο; Το απόσπασμα που παραθέτω εδώ είναι κείμενο του Μ. Τιβέριου «Οι ιστορικοί χρόνοι στην περιοχή της Θεσσαλονίκης πριν από την ίδρυσή της» (1997) και διατυπώνει μια πιθανότητα ο σχηματισμός να είναι έργο του Ξέρξη! Να τονιστεί όμως ότι στην υποσημείωση 41 (που επισημαίνεται) ο Τιβέριος καταλήγει: «Ωστόσο, πιο πιθανό φαίνεται να πρόκειται για φυσικό δημιούργημα.»

Η «καριάκα», μέρος 1ο

Μερικές επιπλέον πληροφορίες και απόψεις για τον σχηματισμό, το υποθαλάσσιο «φράγμα», που υπάρχει παράλληλα της ακτής της Σοφούλη, περίπου από το Καραμπουρνάκι ως το Μέγαρο Μουσικής. Το φράγμα δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό. Βέβαια είναι γνωστό στους ψαράδες και ιστιοπλόους γιατί είναι επικίνδυνο για τα σκάφη που πλησιάζουν εκεί. Στους ανθρώπους της θάλασσας είναι γνωστό ως «ΚΑΡΙΑΚΑ», άγνωστης προέλευσης λέξη.

Το ενδιαφέρον της «καριάκας» είναι ότι παραμένει ένα σχετικά μυστηριώδες πράγμα που προκαλεί πολλές ερμηνείες για την δημιουργία της.

Από τον Θόδωρο Νάτσινα

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1070086920147607

O σχηματισμός, η καριάκα, είναι ορατός ακόμα και από αεροφωτογραφίες όπως αυτές του google earth, όπως μας έδειξε και ο κ. Αρτόπουλος στη χθεσινή του ανάρτηση. Στην φωτογραφία εδώ φαίνεται ότι ο λιμενοβραχίονας του Ναυτικού Ομίλου Θεσσαλονίκης (Ν.Ο.Θ.) έχει τοποθετηθεί ακριβώς επάνω στον σχηματισμό. Δεν υπάρχουν καλά στοιχεία για το τι είναι αυτός ο σχηματισμός. Η ρύπανση της θάλασσας στην περιοχή αυτή δεν έχει επιτρέψει την προσέγγισή του ώστε να αναλυθεί η σύστασή του. Βέβαια, η μόλυνση αυτή δεν εμποδίζει κάποιους να κάνουν μπάνιο εκεί κάθε καλοκαίρι Η δεύτερη εικόνα από το Google Earth αποτελεί μεγέθυνση του σημείου στη βορειο-ανατολική γωνία του λιμενοβραχίονα του Ν.Ο.Θ. Διακρίνεται μια σειρά από σύγχρονα μπλόκια (στο γαλάζιο πλαίσιο) που προεξέχουν από την επιφάνεια της θάλασσας και πιο χαμηλά, κάτω από την επιφάνεια, ο σχηματισμός (στο κόκκινο πλαίσιο). Είναι εντυπωσιακό το μεγάλο πλάτος του σχηματισμού. Διακρίνεται και κάτι που μοιάζει με εγκάρσια ρωγμή. Είναι ένας αρμός; Αποτελείται δηλαδή ο σχηματισμός από μπλόκια; – τουλάχιστον στο σημείο αυτό; Αν και φαίνονται και αλλού ρωγμές υπάρχουν και μεγάλα τμήματα του σχηματισμού τα οποία είναι ενιαία. Πιθανή αναφορά στην καριάκα έχουμε από το μακρινό 1864 (!). Η αναφορά προέρχεται από το βιβλίο της Mary Adelaide Walker “Δια της Μακεδονίας ως στις αλβανικές λίμνες» (πρωτότυπος τίτλος “Through Macedonia to the Albanian Lakes”, έχω βρει μόνο ελληνική μετάφραση, έκδοσης 1973). Η Walker, Βρετανίδα περιηγήτρια της Ανατολής, έμεινε στη Θεσσαλονίκη φιλοξενούμενη της Βρετανού προξένου. Η επισήμανση της παρατήρησης της Walker οφείλεται στον Ν. Μουτσόπουλο (στο βιβλίο «Θεσσαλονίκη, 1900-1917»), ο οποίος τοποθετεί το σπίτι του Βρετανού προξένου «περίπου στη συνοικία της Αναλήψεως». Η οικία του Βρετανού προξένου αλλά και προξενείο φαίνεται στη φωτογραφία δίπλα στην ιχθυόσκαλα, στη διεύθυνση Μπότσαρη 2. Ίσως ήταν αυτό το κτίριο από το οποίο στα μέσα του 19ου αιώνα η Walker έβλεπε τον όγκο στην θάλασσα. Ο όγκος, είτε εδώ ακριβώς είτε κοντά στο σημείο αυτό, σήμερα είναι θαμμένος κάτω από την νέα παραλία και μάλλον έχει καταστραφεί ολοσχερώς. Τα ερωτήματα πολλά: ήταν τμήμα του ίδιου σχηματισμού με αυτόν που βλέπουμε σήμερα στη Σοφούλη; δηλαδή, ήταν ο σχηματισμός μεγαλύτερου μήκους; υπήρχε και άλλος στην περιοχή; ήταν πιο ψηλός από τον σημερινό; ήταν κάτι διαφορετικό εντελώς; Ερωτήματα που δεν προβλέπεται να απαντηθούν. Η φωτογραφία από το αφιέρωμα για το κτίριο στην Μπότσαρη : https://archive.saloni.ca/1498 Το 1988 o Ηλ. Σπονδύλης δημοσιεύει, στο Αρχαιολογικό Δελτίο, σύντομη αλλά πολύ σημαντική αναφορά, στο πλαίσιο θεμάτων της Εφορείας Ενάλιων Αρχαιοτήτων. Σημαντικά στοιχεία αποτελούν οι πληροφορίες ότι υπάρχει και δεύτερος σχηματισμός παράλληλος με τον πρώτο προς την μεριά της θάλασσας και σε μεγαλύτερο βάθος, ο σχηματισμός είναι από beachrock (ακτόλιθος), και «οι δύο σχηματισμοί μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο μελέτης της παλαιογραφικής διαμόρφωσης της ακτής».

Tι είναι όμως ένας «ακτόλιθος»; Προσωπικά, σε αυτό το κείμενο ήταν η πρώτη φορά που συνάντησα τον όρο και υποθέτω ότι δεν είμαι ο μόνος. Ψάχνοντας στο διαδίκτυο αυτό που καταλαβαίνω είναι ότι οι ακτόλιθοι είναι εκτεταμένες πέτρινες πλάκες σε ακτές που σχηματίζονται από πετρώματα και υλικά που φέρνουν τα κύματα καθώς σκάνε στις αμμουδιές. Είναι αποτέλεσμα φυσικών διεργασιών, χωρίς να έχει καμιά συμμετοχή ο άνθρωπος. Όταν πας για κολύμπι σε μια παραλία και βρίσκεις έναν τέτοιο ακτόλιθο συνήθως φεύγεις τρέχοντας. Η φωτογραφία από την Διατριβή Ειδίκευσης της Μ. Σ. Βουτσά-Ρεντζεποπούλου στη σχολή περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου με τίτλο «Μορφοδυναμική της Παραλιακής Ζώνης της Αμμουδάρας Ηρακλείου Κρήτης – Αλληλεπίδραση με την Ύπαρξη Φυσικού Υποθαλάσσιου Υφάλου/Κυματοθραύστη» https://hellanicus.lib.aegean.gr/bitstream/handle/11610/11656/file0.pdf?fbclid=IwAR2-nqx0tQqnAFEjqmXl2sSrelU6P1VCsdUGG1Eog8m1S8mFohtMue6jKK8 Καθώς ανά τους αιώνες αλλάζει η ακτογραμμή, αφενός γιατί ανεβοκατεβαίνει η θάλασσα και, αφετέρου, γιατί ανεβοκατεβαίνει και η στεριά, οι ακτόλιθοι μπορούν να βρεθούν μέσα στη θάλασσα, οπότε γίνονται υποβρύχια φράγματα ή ύφαλοι. Και υπάρχουν περιπτώσεις που εκτείνονται για χιλιόμετρα. Όπως λέει ο Σπονδύλης στο κείμενο του, η θέση των ακτόλιθων μας δίνει χειροπιαστές πληροφορίες για την παλαιογραφική διαμόρφωση της ακτής, δηλαδή που βρισκόταν σε παλιότερες εποχές η ακτογραμμή. Ο συγκεκριμένος ακτόλιθος της Σοφούλη μας δίνει, δηλαδή, μια εικόνα για τη θέση της ακτής σε κάποια αρχαϊκή εποχή (πόσο παλιά, όμως, άγνωστο). Το ερώτημα παραμένει βέβαια, αν είναι βέβαιο ότι το υποβρύχιο φράγμα είναι ακτόλιθος, γιατί σύμφωνα με το κείμενο η εξέταση του σχηματισμού έγινε από την επιφάνεια λόγω της «βαθιάς μόλυνσης» της θάλασσας στην περιοχή. Προσωπικά δεν αμφιβάλω γιατί και εμπιστεύομαι την κρίση του Σπονδύλη αλλά υπάρχουν και άλλα τεκμήρια. Αυτά θα παρουσιαστούν στην αυριανή ανάρτηση.

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1071910553298577

1983. Η Πλαστήρα χωματόδρομος. Το γήπεδο του Απόλλωνα χωρίς κερκίδες. Theodoros Natsinas: Η διαπλάτυνση της Πλαστήρα πρέπει να είναι. 60ς. Κυριακίδης 1956. Κυριακίδης 1943. Κόκκινο βέλος η Πόντου. Α ο Αριστοτέλης. Τέλη δεκαετίας του 30. Αριστοτέλης και Δημαρχείο δεσπόζουν στο κέντρο. Κατοχή. Πρώτη σειρά τα παραθαλάσσια κέντρα. Κάτω δεξιά ο Χαμόδρακας. Στην !Πλαστήρα το Απέριττο. Πάνω από την Σκάλα ο Παράδεισος. Τα πρώτα προσφυγικά σπίτια-καλύβες Από κάποια ταράτσα. Φοίνικας και Μίκρα. 1916. 1916 Κατοχικός χάρτης. Σημαντικός γιατί δείχνει την θέση των Απολυμαντηρίων. Το λοιμοκαθαρτήριο “υποδοχής” όλων των προσφύγων στο Μικρό Καρά-Μπουρνού. Theodoros Natsinas: Επίσης σημαντικό γιατί δείχνει ότι ακόμα υπήρχαν κάποια στοιχεία από το οχυρό της οθωμανικής περιόδου που βρισκοταν στο σημείο όπου τη δεκαετία του 50 κατασκευάστηκε το Παλατάκι Οι συμμαχικές εγκαταστάσεις στον κόλπο της Μίκρας. 1916 Σήμερα.

Από τους ελάχιστους ασφαλτοστρωμένους δρόμους της Άνω Πόλης, και δρόμος «λεωφορείων»- αρχίζει λίγο κάτω από την Ολυμπιάδος, και ενώνεται με την Ακροπόλεως λίγα μέτρα παραπάνω από την εκκλησία των Ταξιαρχών. Συμμαζεύουμε φωτογραφίες της διαφόρων εποχών.

Από την Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1070096476813318

Στη γωνία της Θεοτοκοπούλου με την μικρή οδό Ουρανίας, δεκαετία του ’60. Το ανατολικό πεζοδρόμιο, σ’ όλο το πρώτο τετράγωνο της Θεοτοκοπούλου καταλαμβάνεται από το 45ο Δημοτικό –«του Μάνιου», όπως αποκαλείται. Η φωτογραφία (του Γρ. Κασαπίδη, αν θυμάμαι καλά) προέρχεται από την γιορτή που έγινε το 2017 για τα 100 χρόνια του σχολείου.

Ο χώρος όπου μετά χτίστηκε το σχολείο, από δημοσίευση στο περιοδικό Sphere [ανάρτηση Δ. Τζιβοπούλου, ΠΦΘ] Σύμφωνα με τον Β. Δημητριάδη, παλιά εκεί υπήρχε μουσουλμανικό νεκροταφείο, και από εκεί πήρε το παλιό της όνομα σε αυτό το κομμάτι: Οδός Νεκροταφείου του Κουλέ Χαμάμ. Πηγαίνοντας πίσω μερικούς… αιώνες -στην υστεροβυζαντινή εποχή- νεκροταφείο υπήρχε επίσης και μόλις 40 μέτρα παραπέρα, επί της νυν Ολυμπιάδος 95. Εκεί, στον περιβάλλοντα χώρο αλλά και κάτω από το δάπεδο άγνωστου ναού, αποκαλύφθηκαν 72 τάφοι με 118 ταφές, [Δόμνα Μανταζή, Τάφοι και Ταφές της Βυζαντινής Θεσσαλονίκης, Θεσ/νίκη 2015]

Στα χρόνια του Α’ΠΠ, από την γωνία με Αθηνάς (νυν Ολυμπιάδος). Το λοξό κτίριο αριστερά είναι στην γωνία με Χρυσοστόμου. Το ψηλό δέντρο βρίσκεται μπροστά στο στο Βυζαντινό Λουτρό, το Κουλέ Χαμάμ. Το σπίτι που διακρίνεται -μισό- στα δεξιά, ορίζει την γωνία με Μουσών. Παρόμοιο πλάνο -λίγο πιο ανοικτό προς τα ανατολικά- και εδώ, από την γνωστή κάρτα που, λανθασμένα, τοποθετεί την εικόνα αυτή στο Τσινάρι. Και στις δύο παραπάνω φωτό, βλέπουμε ότι η κατάσταση του οδοστρώματος κατά τον Α’ ΠΠ ήταν εξαιρετικά καλή για δρόμο της Άνω Πόλης -τουλάχιστον σε κείνο το κομμάτι.

Στις 6 Μαρτίου 1928 μαθαίνουμε ότι έγινε μελέτη για να γρανιτοστρωθεί, μαζί και η προέκτασή της μέχρι την οδό που οδηγεί στο Σέιχ-Σου (προφανώς εννοούν μέχρι την συμβολή της Ακροπόλεως με την Λ. Όχι). Προϋπολογισμός του έργου 400.000 «ποσόν όχι και τόσον σημαντικόν, δεδομένου ότι η οδός αύτη είναι η κεντρικωτέρα των άνω Συνοικιών της πόλεως»… Το ανατολικό πεζοδρόμιο, από την παλιά Αθηνάς/νυν Ολυμπιάδος ως την Μουσών, είναι το πρώτο που έγινε πολυκατοικίες. Εκεί στεγάστηκε για χρόνια το καφενείο Ατλαντίς -το βλέπουμε εδώ την δεκαετία στις αρχές των 80ς. Πίσω στο 1903: η εικόνα της Θεοτοκοπούλου λίγο παραπάνω, σε φωτό της συλλογής Γ. Μέγα που αναγνωρίστηκε από τον Στ. Ασλανίδη εδώ: https://archive.saloni.ca/662

Από το ύψος αυτό (Χρυσοστόμου στα αριστερά, Μουσών/Αριστίππου στα δεξιά), άρχιζε η συνοικία του Ικί Σεριφιέ που έπαιρνε το όνομά της από τον μοναδικό στην πόλη μιναρέ με διπλό εξώστη, στους Ταξιάρχες. Το Κουλέ Χαμάμ-το μοναδικό εναπομείναν βυζαντινό λουτρό της πόλης- λειτουργούσε μέχρι τη δεκαετία του 1940. Για κάποια χρόνια, έγινε αποθήκη ξυλείας και μετά πέρασε πάρα πάρα πολλά χρόνια «υπό επισκευή», πριν τελικά ανοίξει το 2015.

[Οι δυο σύγχρονες φωτό του Δ. Κανονίδη, από την Parallaxi] Το ανατολικό πεζοδρόμιο της Θεοτοκοπούλου από το ύψος της Κρίσπου (δεξιά) μέχρι την Ολυμπιάδος τη δεκαετία του ’50. Η φωτό αναρτήθηκε από την Vaso Vstp στις ΠΦΘ και προέρχεται από φωτογραφικό αρχείο συγγενών της. Στην άκρη πάνω δεξιά, φαίνεται κομμάτι από το παλιό κτίριο του σχολείου. Το κομμάτι Θεοτοκοπούλου 8, όπου και το διατηρητέο, μέχρι την Κρίσπου (Θεοτ.12) δεν έχει αλλάξει. Μόνα θύματα, το μαγαζάκι που κατέρρευσε το 2018 και το δέντρο που το έκοψαν για να μην πέσει, όπως έκανε το αδερφάκι του στο παρακάτω τετράγωνο. Θεοτοκοπούλου 8 το 1982. Το σπίτι, ως γνωστόν παραμένει -σε πολύ διαφορετική κατάσταση, όμως. Το γωνιακό με Κρίσπου, στη Θεοτοκοπούλου 16, είναι πλέον «νεοπαραδοσιακό». 1968: Ο κ. Μιχάλης Νομικός φωτογραφίζει από το ύψος της οδού Καλλιόπης προς την Θεοτοκοπούλου 21 κ 23. Ο δρόμος είναι ακόμα με κυβόλιθους -αυτούς για τους οποίους διαβάσαμε στο απόκομμα του 1928. Στο βάθος ο περίφημος τοίχος αντιστήριξης της Ακροπόλεως. Στο «Μονοπάτι στη θάλασσα» ο Αντώνης Σουρούνης έχει μια υπέροχη περιγραφή με την χρήση του τοίχου από την τσακαλοπαρέα της περιοχής ως κρυψώνα για «θησαυρούς». Καμία σχέση με Φλώρινα Από την πάροδο Θεοτοκοπούλου (νυν σκαλάκια ανάμεσα στο 21 και το 23 που είδαμε πριν) προς τον Ταξιάρχη, κατά τον Α’ΠΠ. Από τον τοίχο αντιστήριξης, ο Σ. Ιορδανίδης φωτογραφίζει την χιονισμένη Θεοτοκοπούλου το 1966. Και πάλι στη δεκαετία του ’60, από το ίδιο σημείο, ένα ανοιξιάτικο ηλιοβασίλεμα.

[Από την ψηφιακή συλλογή του ΜΦΘ] Αρκετά από αυτά τα σπίτια, ανήκαν στα ανταλλάξιμα και «εκποιήθηκαν» από την Εθνική Τράπεζα ανάμεσα στο 1927-1934. Βάζουμε ενδεικτικά μερικές μόνον από τις σχετικές ανακοινώσεις για τις δημοπρασίες. Η Εθνική έβγαλε σε δημοπρασία και την ξυλεία από έναν στάβλο της οδού Θεοτοκοπούλου που είχε καταρρεύσει (και μάλλον εκεί χτίστηκε το μεσοπολεμικό της γωνίας με Κρίσπου που υπάρχει ακόμα) Εκείνα τα χρόνια, η Θεοτοκοπούλου είχε δυο φαρμακεία (στο 10 και το 23) Τουλάχιστον 2 καφενεία (Των Αφών Μπούλιου στο 4 και του Σκεπαστιανού στο 25). Είχε και «Μουσικογυμναστικόν Σύλλογον»… Κι όπως κάθε δρόμος, είχε και -μικρά ή μεγαλύτερα- δράματα. Την έχουμε ξαναδεί, αλλά αξίζει τον κόπο. 1917, φωτογραφία των Rene & Jacqueline Benezech [συλλογή μουσείο Quai Branly] από τον τοίχο, προς τον μιναρέ του Ικί Σεριφιέ-Ταξιάρχη. Λίγο πριν δούμε την άκρη του τοίχου που ορίζει και το τέλος της Θεοτοκοπούλου, ας δούμε την εικόνα της σε αεροφωτογραφίες από το 1918 και το 1938 -όπου δεν φαίνονται πολλές αλλαγές. Οι βασικότερες αφορούν την αρχή και το τέλος του δρόμου: Στην αρχή της, έχει χτιστεί το σχολείο του Μάνιου. Στο τέλος της, έχει κατεδαφιστεί ο χαρακτηριστικός διπλός μιναρές των Ταξιαρχών. Η αεροφωτό του 1975 δείχνει ότι η ολιγοετής «χαλάρωση» των οικοδομικών κανονισμών επηρέασε αρκετά την Θεοτοκοπούλου. Τα χειρότερα τα έπαθε το βυζαντινό λουτρό, που ξαφνικά θάφτηκε ανάμεσα στις νέες πολυκατοικίες. Χαρακτηριστική και η αλλαγή του σχολείου -το νέο κτίριο θεμελιώθηκε το 1956. Τέλη δεκαετίας ’80. Βλέπουμε τον τοίχο που χαμηλώνει και σβήνει.. Τα σπίτια αριστερά απ’ το λεωφορείο λίγο μετά γκρεμίζονται και οι δυο δρόμοι ενώνονται και προχωρούν χωρίς στροφή, στην ενιαία διπλής κατεύθυνσης Ακροπόλεως. Περίπου εκεί που βρίσκεται το ταξί, έχει πια δημιουργηθεί ένα μικρό τριγωνικό παρκάκι. Το τέλος της Θεοτοκοπούλου και σε έγχρωμο, μαζί με την -μάλλον απογοητευτική- θέα προς τον Άγιο Παύλο, το 1989 (από ανάρτηση Mελ Γεωργιάδου, ΠΦΘ]

Μπορεί να μην είναι στην Θεσσαλονίκη, αλλά είναι άρρηκτα δεμένη με την οικογένεια Μοσκώφ, μια κατ εξοχήν σαλονικιώτικη οικογένεια. Η κατοικία σχεδιάστηκε από τον Λέανδρο Ζωίδη για τον Κωνσταντίνο Μοσκώφ, θείο το Κωστή. Μετά το θάνατο του Κωνσταντίνου πέρασε στην ιδιοκτησία της αδελφής του Μάγδας. Ο Κωνσταντίνος Μοσκώφ, ο Ηρακλής και η Μάγδα ήταν αδέλφια.

Αφορμή οι κατοχικές φωτογραφίες που εμφανίστηκαν πρόσφατα σε δημοπρασία.

Μέσα στο κτήμα υπάρχει και ένα άλλο κτίσμα, η βίλα “Αμίνα”, που χτίστηκε από τον Απόστολο Θωμαϊδη στα τέλη της δεκαετίας του 1960 για τον Ηρακλή Μοσκώφ και την Αμίνα Αριγκόνι, γονείς του Κωστή Μοσκώφ, και αφού νοικιάζεται, μια ματιά στο εντυπωσιακό εσωτερικό της.

Οι πληροφορίες από τον Λέανδρό Ζωίδη, εγγονό του Ζωίδη που σχεδίασε την αρχική βίλα, και την Μάγδα Ιωαννίδου, τους οποίους και ευχαριστούμε.

Οι σύγχρονες φωτογραφίες από το εσωτερικό της. https://www.onlarissa.gr/2019/06/23/i-vila-moskof-ston-platamona-etoimi-na-dechthei-toys-rich-and-famous-deite-fotografies/

Σπύρος Αλευρόπουλος

Για τον Κωστή Μοσκώφ: https://archive.saloni.ca/553 Για το μέγαρο Μοσκώφ: https://archive.saloni.ca/76

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1070093206813645

Η πόρτα, όπως είχα διαβάσει κάπου, σε σχέδιο Πιέρρο Αριγκόνι, παππού του Κωστή Μοσκώφ.

Τα πρώτα βήματα της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με έμφαση στην “παραγκώνιση” του 1ου βραβείου του Πανελλήνιου Αρχιτεκτονικού Διαγωνισμού για τα κτίρια του αρχικού της συγκροτήματος και την “επικράτηση” του 2ου βραβείου

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1070043853485247

Το Νομοθετικό Διάταγμα της ίδρυσης της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, 1955 Ο Κων/νος Καραμανλής θέτει το θεμέλιο λίθο του κτιριακού της συγκροτήματος, 28-10-1958 Αριστερά ο τότε πρύτανης Γεώργιος Τσουτσουλόπουλος (μαιευτικής) και πίσω ο καθηγητής Βασίλειος Κυριαζόπουλος (μετεωρολογίας), σε αναγνώριση από τον Χάρη Βάρβογλη. Ο καθηγητής Γεώργιος Τσουτσουλόπουλος με συνεργάτες του στην είσοδο του Ρωσικού Νοσοκομείου, το 1948 Βασίλειος Κυριαζόπουλος (1903-1991), καθηγητής Μετεωρολογίας του ΑΠΘ Γεώργιος Τσουτσουλόπουλος Καθηγητής Μαιευτικής – Γυναικολογίας Από την τελετή της θεμελίωσης της, 28-10-1958 Από τον Χάρη Βάρβογλη μια προσπάθεια αναγνώρισης: Δυστυχώς η ανάλυση δεν είναι καλή, για να αναγνωρίζουμε με αξιοπιστία πρόσωπα. Μια προσπάθεια με κάθε επιφύλαξη, από αριστερά: ο πρώτος ολόσωμος με το μαύρο κοστούμι Θεοφάνης Χριστοδούλου της Κτηνιατρικής, Γεώργιος Δεληγιάννης της Ιατρικής, δύο άγνωστοι, Θύμιος Παναγιωτόπουλος της Ιατρικής, Σταύρος Παξινός της Γεωπονοδασολογικής, Αύγουστος Θεολογίτης, υπουργός Βορείου Ελλάδος, Κ. Καραμανλής, άγνωστος, Ιωάννης Κορωναίος της Γεωπονοδασολογικής. Η οικοδόμησή της σε εξέλιξη, γύρω στο 1960 Το αρχιτεκτονικό της πρόπλασμα σύμφωνα με το 2ο βραβείο του αντίστοιχου Αρχιτεκτονικού Διαγωνισμού, που είχαν κερδίσει οι αρχιτέκτονες: Π. ΚΑΡΑΝΤΙΝΟΣ, Ι. ΛΙΑΠΗΣ και Η.ΣΚΡΟΥΜΠΕΛΟΣ, 1957 Μια άλλη αναπαράσταση της, σύμφωνα με το 2ο αρχιτεκτονικό βραβείο Η κάτοψη του συγκροτήματος, σύμφωνα με το 2ο αρχιτεκτονικό βραβείο Ένα αρχιτεκτονικό σχέδιο κατατομής του συγκροτήματος, σύμφωνα με το 2ο βραβείο Προοπτικό σχέδιο του συγκροτήματος, σύμφωνα με το 1ο βραβείο που είχαν κερδίσει οι αρχιτέκτονες: Ν. ΔΕΣΥΛΛΑΣ, Δ. ΚΟΝΤΑΡΓΥΡΗΣ, Α. ΛΑΜΠΑΚΗΣ και Π. ΛΟΥΚΑΚΗΣ, 1957 Άλλες αρχιτεκτονικές αναπαραστάσεις του συγκροτήματος, σύμφωνα με το 1ο βραβείο Κατατομές του συγκροτήματος, σύμφωνα με το 1ο βραβείο [](https://zzz.zaclys.com/download.php?z=2&doc_id=6789088) Η οικοδομική κατάσταση της Πολυτεχνικής Σχολής του ΑΠΘ, το 1968 Η Πολυτεχνική Σχολή του ΑΠΘ, το 1976-77 Ο ΠΑΤΡΟΚΛΟΣ ΚΑΡΑΝΤΙΝΟΣ (1903-1976), καθηγητής στην έδρα των αρχιτεκτονικών συνθέσεων. του Αρχιτεκτονικού Τμημάτος του ΑΠΘ, την περίοδο 1961-1968