Η βίλα Τορνιβούκα στις δόξες της ακόμα.
Φαίνεται στο βάθος ό,τι έχει απομείνει από τη βίλα λίγο πριν από το επίσημο τέλος της. Στα τελευταία της πρέπει ήταν σε ερειπιώδη κατάσταση.
26/1/1960 τελειωτική φανερή πλειοδοσία για όποιον ενδιαφέρεται να γκρεμίσει το ρυμοτομούμενο κτίριο και να πάρει τα υλικά του. Έχει οριστεί και ελάχιστο ποσό.
Δεν ενδιαφέρθηκε κανείς. Η κατεδάφιση θα πραγματοποιηθεί με τα μέσα του δήμου. Προφανώς η επέκταση της παραλιακής επείγει.
Στις 10/2/1960
19/2/60 Τα υλικά από την κατεδάφιση διατίθενται για όποιον επιθυμεί να τα πάρει. Η εκποίηση γίνεται επί τόπου.
Το τοπίο μετά την κατεδάφιση της βίλας Τορνιβούκα.
Ο σχεδιασμός της μεσοπολεμικής Εγνατίας με τη νησίδα στη μέση, τις γραμμές του τραμ και τους μεταλλικούς ιστούς του ηλεκτροφωτισμού να φαίνονται σαν σε διαρκή άσκηση ισορροπίας με τα ταλαντευόμενα από την διέλευση των τραμ καλώδια, ήταν από τις καλές στιγμές αυτής της πόλης. Κράτησε όσο τα νιάτα των γονιών μας (ή των παππούδων μας). Ελάχιστα.
Η μεταπολεμική βιασύνη για ανοικοδόμηση δημιούργησε τέρατα και σημεία. Υπήρξε και η μεταβατική περίοδος. Στη γωνία Εγνατίας με Αριστοτέλους, καταμεσής του δρόμου ένα αμήχανο ρολόι που έδειξε την ώρα για λίγα χρόνια. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950.
Εκεί που το μάτι σου χανόταν σ αυτήν την καλαίσθητη ακολουθία αρχιτεκτονικής ισορροπίας, επάνω στην ελαφρά ανυψωμένη νησίδα που διέτρεχε την Εγνατία, η άσφαλτος και το πλήθος των αμαξιών τα ισοπέδωσαν όλα.
Όταν ξηλώθηκε η νησίδα, ένας τροχονόμος εγκαταστάθηκε στη μέση του δρόμου με το κουβούκλιό του και ένα ρολόι μέσα σ΄αυτό. Για να διευκολύνει προφανώς την απρόσκοπτη ροή των ΚΤΕΛ που είχαν την αφετηρία τους στην πλατεία των σχεδιαζόμενων Δικαστηρίων.
Το ρολόι, όπως φαίνεται, για τους ταξιδιώτες αλλά και για τους περιπατητές.
Η λήψη δεν πέτυχε τον τροχονόμο με υψωμένα τα χέρια. Θα ήταν ένα οπτικό παράδοξο για την χρήση των συμβόλων στην ζωή μας.
Στην γωνία Καρ. Ντηλ 26 με Αγ. Θεοδώρας μια μεσοπολεμική πολυκατοικία.
Από ανάρτηση της Βιβής Παπαδοπούλου στην ΑΘ, η οποία δίνει και τις εξής πληροφορίες για τις χρήσεις του ισογείου:
Κάτω στο μαγαζί, αρχικά ήταν εκδοτήρια εισιτηρίων για λεωφορεία, αργότερα μεταφέρθηκε εκεί ο Νίκος τα παιχνίδια “
Η κατασκευή του ΝΣΣ είναι μια από τις πονεμένες ιστορίες δημόσιων έργων στην Θεσσαλονίκη, ιστορίες που αρχίζουν με ένα ταρατατζούμ και όταν τελειώνουν, τελειώνουν με καθυστέρηση δεκαετιών. Μερικές δεν τελειώνουν ποτέ βέβαια.
Για το ιστορικό της μελέτης και της κατασκευής υπάρχουν αρκετές αναφορές σε βιβλία και περιοδικά αλλά φαίνεται να υπάρχει μια σύγχυσης. Γενικά αναφέρεται ότι η αρχική μελέτη ήταν του Νικόλαου Μητσάκη (ένας από τους κορυφαίους αρχιτέκτονες του μοντερνισμού στην Ελλάδα) αλλά δεν εφαρμόστηκε ακριβώς και έγιναν και άλλοι διαγωνισμοί και ενεπλάκησαν και άλλοι αρχιτέκτονες.
Από έναν τυχαίο εντοπισμό μιας δημοσίευσης στα Τεχνικά Χρονικά προκύπτουν κάποια στοιχεία που αλλάζουν λίγο το «αφήγημα». Φαίνεται ότι ο Μητσάκης είτε συμμετείχε στον διαγωνισμό που έγινε αλλά δεν βραβεύθηκε είτε ενώ είχε εκπονήσει σχέδια δεν συμμετείχε καν. Από ότι καταλαβαίνω τα σχέδια των αρχιτεκτόνων που κέρδισαν όντως εφαρμόστηκαν – τουλάχιστον κατά κύριο λόγο – έχουν γίνει αλλαγές καθώς υπήρξαν και επεκτάσεις του κτιρίου.
Με έναυσμα αυτό το δημοσίευμα έψαξα και τις εφημερίδες της εποχής της θεμελίωσης όπου βρέθηκε ενδιαφέρον υλικό.
Προοπτικό του σταθμού σύμφωνα με τη μελέτη που κέρδισε το 1ο βραβείο των Kleinschmidt & Jordan. Προσωπικά μου φαίνεται ότι μοιάζει με τον ΝΣΣ όπως υπάρχει, δηλαδή ότι εφαρμόσθηκε.
Οι πληροφορίες για τον ΝΣΣ που κυκλοφορούν φαίνεται να βασίζονται σε κάποιες πληροφορίες που δεν συμφωνούν με τα στοιχεία που έχω εντοπίσει στα Τεχνικά Χρονικά του ΤΕΕ.
Παράδειγμα ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Συλλόγου Φίλων του Σιδηροδρόμου, 1997, «Οι Ελληνικοί σιδηρόδρομοι», Μίλητος, σελ. 136 όπου αναφέρεται προϋπάρχουσα μελέτη του Μητσάκη και ότι οι Γερμανοί αρχιτέκτονες διατήρησαν στοιχεία της μελέτης Μητσάκη.
Το 1962, στα εγκαίνια του ΝΣΣ, ο τότε υπουργός κάνει μια αναδρομή στο ιστορικό της κατασκευής και δίνει κάποια στοιχεία: Ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός προκηρύχθηκε το 1935 και το κέρδισαν οι Kleinschmidt & Jordan. Δεν αναφέρει καθόλου τον Μητσάκη. Ενδιαφέρον έχει επίσης η πληροφορία ότι το γιαπί βομβαρδίστηκε από τους Ιταλούς, ένας ακόμη λόγος για την καθυστέρηση.
Τεχνικά χρονικά, 1962, τχ 209-210, σελ 26
http://library.tee.gr/digital/techr/1962/techr_1962_209_210_20.pdf?fbclid=IwAR1YZGXGcNZXTqO9FbQdanhit46tCKaWu2gR8kP9b1XuJLpZadG0Qu8xVMU
Η δημοσίευση στα Τεχνικά Χρονικά του 1937 όπου αναφέρει τα δύο βραβεία που δόθηκαν (1ο και 3ο!). Δεύτερο δεν δόθηκε, ίσως για να μην υπάρξει αμφιβολία για το 1ο.
Η όψη του σταθμού από τους Kleinschmidt & Jordan
Προοπτικό των Χατζηδάκη και Γκραίκα (3ο βραβείο)
Προοπτικό της πρότασης Μητσάκη, από το αρχείο νεοελληνικής αρχιτεκτονικής στο Μπενάκειο. Στην σελίδα δεν αναφέρει καθόλου λεπτομέρειες για το τι έγινε με την μελέτη αυτή του Μητσάκη. Το μόνο που δίνει είναι η ημερομηνία 1936. Σίγουρα μετά την προκήρυξη του διαγωνισμού.
https://www.benaki.org/index.php?option=com_collections&view=creator&id=119&collectionId=23&Itemid=162&lang=el&fbclid=IwAR1ERCP-guo78jBoIa3gLlgTNchH0uTIn-jC16zyAk3nysWKqeq7vb8tBtg
Όψεις του Σταθμού, πάλι από τη μελέτη του Μητσάκη – μου φαίνονται διαφορετικές από το προοπτικό. Μήπως δοκίμασε εναλλακτικά σχέδια;
Στο αρχείο του Μητσάκη υπάρχει και αυτό το απόκομμα από εφημερίδα – δεν έχει ημερομηνία ή όνομα εφημερίδας. Άλλη όψη – φαίνεται υπήρξαν αρκετές κόντρες μέχρι να καταλήξει η μορφή του Σταθμού.
Ιδιαίτερα περίεργο είναι που η όψη παρουσιάζεται πάλι εντελώς διαφορετική εδώ – συγκεκριμένα το έχω εντοπίσει στις εφημερίδες Μακεδονία και Απογευματινή (Θεσσαλονίκης) στις 26/10/1937, δηλαδή την ημέρα που θεμελιώθηκε ο Σταθμός! Ποιος ξέρει τι θεμελίωσαν!!
Ο θεμέλιος λίθος!
Απογευματινή (Θεσσαλονίκης) 26/10/1937
Περιγραφή των εγκαινίων – όλοι εκεί Γεώργιος, Παύλος, Νικόλαος και Ανδρέας (αυτού του τελευταίου, του μπαμπά του Φίλιππου, του είχαν δώσει άφεση αμαρτιών για την μικρασιατική καταστροφή;) – Γεννάδιος και ο δήμαρχος Αθηναίων Πλυτάς! (τι ήθελε αυτός εδώ;) Ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης που ήταν; Με την ευκαιρία μαθαίνουμε ότι είχε στηθεί αψίδα για την τελετή! Μια ακόμα για τη συλλογή αψιδών στην πόλη, αν εντοπίσουμε καμιά φωτογραφίας της.
Μακεδονία 27/10/1937
Ο υπουργός Συγκοινωνιών Σπυρίδωνος ομιλεί στα εγκαίνια – πολύ μακριά από το μικρόφωνο δεν τον είχαν;
Απογευματινή (Θεσσαλονίκης) 27/19/1937
Μετά τα εγκαίνια γεύμα, χορός, γλέντι! Ενθουσιασμένοι οι σιδηροδρομικοί – και όπως φαίνεται στην φωτογραφία πάνω στα κέφια σήκωσαν τους υπουργούς στους ώμους και τους περιφέρανε! Γλέντια τρικούβερτα. Άλλες εποχές ...
Μακεδονία 28/10/1937
Μια επιστροφή στο αρχείο Μητσάκη. Ένα πολύ ενδιαφέρον σχέδιο προτεινόμενης ρυμοτομίας της περιοχής. Ειδικά το δίκτυο των τραμ ήταν ακόμα κεντρικό στο σχεδιασμό. Εδώ ο Μητσάκης προτείνει να ενωθούν ο παλιός με τον νέο σταθμό με μια κυκλική διαδρομή. Η γραμμή κατά μήκος της Μοναστηρίου εμφανίζεται και στα δύο σχέδια που βραβεύτηκαν, κάτι που μάλλον δείχνει ότι υπήρχε πρόβλεψη να επεκταθεί το τραμ δυτικά. Αλλά δεν πρόλαβε.
Μια ακόμη ανέκδοτη φωτογραφία του Ποπάρα Μπαμπά Ζαντέ τζαμί (Popara Baba-zade), λεπτομέρεια από γαλλική στερεοσκοπική πλάκα, η οποία δημοπρατήθηκε πρόσφατα.
Η λήψη της πρέπει να έχει γίνει από την Κλαυθμώνος.
H πύλη των Αγίων Αναργύρων σημειωμένη σε ζουμ της αρχικής φωτό (αριστερά) και σε μία φωτό τραβηγμένη από το σημείο της σημερινής ταβέρνας Σαϊτη (Κλαυθμώνος με Χ. Μούσκου γωνία). Η “θέα” προς την πύλη αλλά και η απόσταση από τον μιναρέ δείχνει ότι η αρχική είναι τραβηγμένη από κάποιο σημείο αρκετά πιο δυτικά από τον Σαϊτη
Δανείζομαι μια φωτογραφία που ανάρτησε ο κ. Φωτιάδης στις ΠΦΘ και σχολίαζε μεταξύ άλλων ότι «αν είναι η οδός Βενιζέλου είναι πάνω από την Εγνατία και πάνω από την Βυζαντινή “Mέση Οδό”».
Η απάντηση: “Είναι-και-δεν-είναι” Βενιζέλου. Με την έννοια ότι βλέπουμε την συνέχειά της, την Στεφάνου Δραγούμη (παλιότερα Φ. Δραγούμη), με τον φωτογράφο να στέκεται στη γωνία της με την Κασσάνδρου.
Εδώ βλέπουμε το εξαιρετικά χαρακτηριστικό σπίτι της αρχικής φωτογραφίας, στη βορειοδυτική γωνία Κασσάνδρου με Στ. Δραγούμη, από την πλευρά της Κασσάνδρου. Γλίτωσε από τη φωτιά και έζησε μέχρι τη δεκαετία του ’50. Λίγο παραπέρα, ο μιναρές του τζαμιού Μουσταφά με το γνωστό κυπαρίσσι.
Τα κοινά στοιχεία του κτιρίου και του πεζοδρομίου μπροστά του, αν και από διαφορετικές πλευρές του κτιρίου, δεν αφήνουν καμία αμφιβολία. Πέρα από τις «ρίγες» που τις συναντάμε σε αρκετά σπίτια, έχουμε ίδια διακοσμητικά στις ξύλινες πόρτες, ίδιο μοτίβο κάτω από τα παράθυρα, καλοφτιαγμένο πεζοδρόμιο με λείες πλάκες.
Την ανηφόρα την βλέπουμε από μακριά σ’ αυτές τις φωτό από την συλλογή Παπαϊωάννου (αριστερά) και σε ζουμ από φωτό του Joseph Pigassou (δεξιά).
Το αξιοσημείωτο διατηρητέο της Δημ. Πολιορκητή 23 (γωνία με Αλ. Παπαδόπουλου) στην Άνω Πόλη
Τι είναι γνωστό από την ιστορία του;; κι από τους αρχικούς ιδιοκτήτες του;;
Κάθισε να ξαποστάσει και να φωτογραφηθεί ο ηλίκιωμένος συμπολίτης μας.
Στην στήλη των Όφεων. στην ομώνυμη πλατεία. Πίσω του συνεχίζει η Αγ. Δημητρίου προς τα ανατολικά.