Saloni.ca Archive

Ομαδα ερευνας για την παλια Θεσσαλονικη

Άλλη μία πρωτοεμφανιζόμενη κρήνη, μία υπόθεση για το σημείο που βρισκόταν, και λίγα λόγια για τον φωτογράφο της: τον Οπερατέρ Kj, κατά κόσμον Πώλ Ζουβ (Paul Jouve), που την απαθανάτισε στις 15/4/1916, σύμφωνα με την πηγή [https://www.pop.culture.gouv.fr].

Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1183590065463958

Πετρόκτιστη και πιο ‘βαθιά’ απ’ όσες έχουμε δει ως τώρα, η κρήνη αυτή βρίσκεται σε δρόμο ελαφρά ανηφορικό, με κυβόλιθους και πεζοδρόμιο. Είναι, μάλιστα, κάπως λοξή σε σχέση με το πεζοδρόμιο. Δίπλα της βλέπουμε το «Καφεκοπτείον/πιπεροτριβείον» του Αρμένη Πραμγιάν (ή Πραμπιάν). Καμία από τις δύο εκδοχές του ονόματος δεν έχει βρεθεί προς το παρόν στην αποδελτίωση για να μας δώσει τη λύση. Ο συνδυασμός όμως του μαγαζιού με το είδος του δρόμου παραπέμπει στο κέντρο. Παρόμοια χαρακτηριστικά δείχνει να είχε μια βρύση που διακρίνουμε μετά τη φωτιά του ’17, στην Αγίου Νικολάου λίγο πάνω από την Εγνατία – στο πλάι του τζαμιού Σουλεϊμάν. Την βλέπουμε εδώ σε ζουμ από φωτογραφία Γάλλου στρατιωτικού που αναρτήθηκε από τον κ. Σιδηρόπουλο στις ΠΦΘ. Η βρύση δείχνει αρκετά βαθιά, και σίγουρα κάπως λοξή. Παρά τα χαλάσματα, φαίνεται ότι η Αγ. Νικολάου είχε κάποιο είδος -στενότατου- πεζοδρομίου, και βέβαια είχε κυβόλιθους. Η φωτό δεν είναι τόσο καθαρή ώστε να μπορέσουμε να την ταυτίσουμε πέρα από κάθε αμφιβολία (π.χ. από την τοιχοδομή), αλλά μοιάζει μια αρκετά πιθανή υπόθεση Από άλλες φωτογραφίες πριν τη φωτιά, όπως αυτή του Φρέντρικ Μουρ, ξέρουμε ότι γύρω από το τζαμί Σουλεϊμάν (όπως κι από άλλα τζαμιά) υπήρχαν μαγαζιά, και ο Β. Δημητριάδης αναφέρει ότι υπήρχε βρύση στο τζαμί Biyikli Suleiman Aga, όπως ήταν το πλήρες όνομά του, που έπαιρνε νερό από το υδραγωγείο του Λεμπέτ (σ. 431), χωρίς να την αναφέρει όταν περιγράφει την Εγνατία. Άρα ίσως βρισκόταν στο πλάι. Ενισχυτικό της υπόθεσης είναι ότι, σύμφωνα με την πηγή, ο Πωλ Ζουβ εκείνη και την επόμενη μέρα (15 κ 16 Απριλίου 1916) φωτογράφιζε στο Καπάνι, στην Αχειροποιητο, και στην Εγνατία προς το Σουλεϊμάν, που βλέπουμε εδώ. Ήταν στην περιοχή, λοιπόν.

Το 1957 ο Ολλανδός Cas Oorthuys βρίσκεται στην πόλη μας και γοητεύεται από πρόσωπα και συμπεριφορές. Αφιέρωσε χρόνο και την ματιά του στην ηλικιωμένη γυναίκα που έμενε σ' ένα λιθόκτιστο, Ηρακλείου 3 στην πάνω πόλη, λίγο κάτω από την βρύση των γύφτων. Τοποθετήθηκε από τον Αθ. Νικόπουλο στις ΠΦΘ.

Εννοείται ότι παίρνει την θέση της στον χάρτη μας.

Οι φωτογραφίες του βρίσκονται στο Ολλανδικό Φωτογραφικό Μουσείο, στο Ρότερνταμ.

Σπύρος Αλευρόπουλος

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1183965832093048

Βρισκόμαστε στην γωνία Κάστορος με Ηρακλείου 1. Το σπίτι που φωτογράφισε ο Cas Oorthuys είναι αριστερά, αμέσως μετά την στροφή. Εδώ δεν διακρίνεται. Η βρύση των γύφτων στο βάθος.

Από το αρχείο του Χρήστου Κηπουρά. Από αυτήν την λήψη (https://archive.saloni.ca/1238) φαίνεται το σπίτι Η συσχέτιση εδώ. Ο Cas Oorthuys άφησε πίσω του 500.000 φωτογρταφίες. Πολλές απ αυτές βρίσκονται στο Φωτογραφικό Μουσείο. Εδώ στα 1964.

Από την Wikipedia

“Κορωνίς”, θερινός κινηματογράφος στη Βασ. Όλγας στο ύψος της 25ης Μαρτίου : ΑΝΑΖΗΤΕΊΤΑΙ φωτογραφία της πρόσοψής του Λειτούργησε το χρονικό διάστημα 1967-1972 περίπου και ήταν στην Βασ. Όλγας 184, τότε, ή μεταξύ 151 και 153 σήμερα (κατά πάσα πιθανότητα). Την επιχείρηση είχε ο Γρηγόρης “???”, που εργαζόταν στον κινηματογράφο “Διονύσια” ως υπεύθυνος στον έλεγχο των εισιτηρίων.

Νίκανδρος Καστανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1182051798951118

“Μακεδονία” 08/09/1968 Αεροφωτογραφία του1945, όπου σημειώνεται η πιθανή θέση του θερινού κινηματογράφου “Κορωνίς” γύρω στο 1970

Σημερινή αεροφωτογραφία της διασταύρωσης Βασ. Όλγας με 25η Μαρτίου με την πιθανή θέση του κινηματογράφου “Κορωνίς”

Μεταξύ 151 και 153 της Βασ. Όλγας όπου ήταν η είσοδός του κινηματογράφου “Κορωνίς”

Ο Γρηγόρης “???” στην είσοδο του κινηματογράφου “Διονύσια

Φαίνεται ότι οι τσαγκάρηδες είχαν πολύ καλή σχέση με τις βρύσες. Λογικό. Βρύσες και φούρνοι είναι το σημείο απ’ όπου αναγκαστικά περνάει όλη η γειτονιά. Άρα το καλύτερο πόστο για να στήσουν τον πάγκο τους. Τον Απρίλιο του 1918, ο φακός του Οπερατέρ Τ αποτυπώνει το μαγαζάκι που είχε στηθεί στην νότια όψη της βρύσης στην γωνία Αθηνάς με Απ. Παύλου. Την άλλη πλευρά της είδαμε πρόσφατα εδώ: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1165444227278542 και μια παρουσίασή της μαζί με τις διαμαρτυρίες για την επερχόμενη καταστροφή της είχαμε δει το 2018 εδώ: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/341951512961155 [Πηγή: https://www.pop.culture.gouv.fr]

Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1179707559185542

Σε όλες τις φωτογραφικές αποτυπώσεις η πλευρά αυτή δεν λειτουργεί πια ως κρήνη. Η τέντα είναι το ‘κεπέγκι’ του μαγαζιού. Κλειστή, κρύβει πίσω της τον εξοπλισμό του. Ανοιχτή, προσφέρει σκιά τις ώρες που το μεγάλο πλατάνι -δυτικά, εκτός κάδρου- δεν αρκεί. Οι άνθρωποι δεξιά από τον πάγκο ακουμπούν στα απομεινάρια βυζαντινού τοίχου που είχε αποτυπωθεί πρώτη φορά στην Τοπογραφία του Ταφραλί. Αυτή η φωτό είναι η μία από τις δύο που χρησιμοποίησε ο Γ. Βελένης για να επιβεβαιώσει την θέση του βυζαντινού κτιρίου, σε δημοσίευσή του το 1986 Βάζουμε εδώ εμβόλιμη τη φωτογραφία από το Ο. Tafrali, Topographie de Thessalonique, 1913, πιν. ΧΧΙΧ,2. Και συνεχίζουμε με τις λήψεις του 1918… Με δευτερόλεπτα διαφορά από την πρώτη της σειράς. Η λήψη αυτή, πάλι από τον Οπερατέρ Τ, χρονολογείται στην πηγή δύο μήνες νωρίτερα -Φεβρουάριος 1918. Το περίεργο δεν είναι ότι επισκέφτηκε και άλλοτε το σημείο, αλλά ότι δεν υπάρχει κάποιο δικό του πλάνο της άλλης πλευράς της κρήνης ή της πλατειούλας γενικότερα.

Ο αλευρόμυλος Αλλατίνη κι η γύρω περιοχή, το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1960 Διακρίνεται ο θερινός κινηματογράφος Ποσειδών, που ήταν στην οδό Θάλητος. Πρωτολειτούργησε το 1963 υπό τη διεύθυνση του Κοσμά Ζαφειρίου.

Νίκανδρος Καστανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1181511392338492

[Αναρτήθηκε από τον κ. “Lakis Anastas;opoylos” στις ΠΦΘ, στις 18-2-2016. Παλιότερα είχε αναρτηθεί από τον κ. “Andreas Assael” (νομίζω στην Άγνωστη Θεσσαλονίκη)]

...συνέχεια των δίδυμων κοριτσιών. Ο φωτογράφος από την ίδια θέση στον σημερινό αριθμό 54 της Πολιορκητού στρέφει για δεύτερη φορά τον φακό ανατολικά, αποτυπώνει τα κορίτσια που μόλις έχουν λίγο ανηφορίσει και μας αποκαλύπτει ένα τμήμα της οδού στο βόρειο μέτωπο που δεν το γνωρίζαμε με τόση λεπτομέρεια. Στην πρώτη φωτογραφία, που αναρτήσαμε χθες, φαίνεται η αυλή της σημερινής οικίας στον αριθμό 51. Είναι η πρώτη φορά που εμφανίζεται και φυσικά δεν υπάρχει καθαρή συσχέτιση. Το υποθέτουμε γιατί πλέον με τη σημερινή ανάρτηση γνωρίζουμε το αμέσως επόμενο κομμάτι της Πολιορκητού ως το ύψος της Σπάρτακου που φαίνεται ότι δεν συσχετίζεται και τον περιβάλλοντα χώρο που ακολουθεί ως φυσική συνέχεια της οδού. Πρωταγωνιστικό ρόλο στην ταύτιση παίζουν οι ντροπαλές δίδυμες που δεν μπορούν να απομακρυνθούν πιο μακριά από τη φωνή της μαμάς. Τεκμηριώσεις αυτού του τμήματος της Πολιορκητού βρίσκονται στον χάρτη της ομάδας εδώ: https://archive.saloni.ca/856 και εδώ: https://archive.saloni.ca/754 Πηγή: Delcampe, Item n° #1373583338

Στάθης Ασλανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1182075965615368

Η πίσω πλευρά της φωτογραφίας Στον κύκλο βρίσκεται ο φωτογράφος, στο βέλος 1 η κατεύθυνση του φακού στην προηγούμενη ανάρτηση και στο βέλος 2 στη σημερινή. (Χάρτης: Here weGo) Φωτογραφία από τον κοντινό Δεκέμβριο του 2016 με τον φωτογράφο να βρίσκεται μετά από 100 χρόνια στην ίδια θέση.

Οι δίδυμες της Πολιορκητού. Μάρτιος του 1917 Πηγή Delcampe. Λίγο παρακάτω της αδιέξοδης οδού Σπάρτακου. Η αναγνώριση έγινε από μία φωτογραφία του ίδιου φωτογράφου που θα δούμε σύντομα.

Στάθης Ασλανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1181509615672003

Το πίσω μέρος της φωτογραφίας

Νίκανδρος Καστανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1179705985852366

Η οικία Νικολάου γύρω στο 1955 Η θέση της οικίας Νικολάου σε σύγχρονο ρυμοτομικό χάρτη της ανατολικής Θεσσαλονίκης Το καφενείο Μοδιάνο (μετέπειτα οικία Νικολάου) σε τουρκικό χάρτη του 1909-1910 περίπου [Αναρτήθηκε από τον κ. Thanos Takis” στις ΠΦΘ, στις 21-9-2019] Το καφενείο Μοδιάνο [πρώην καφενείο Πέρα Παλάς, σύμφωνα με τούρκικη επιγραφή που υπάρχει μέχρι σήμερα σε μια εξωτερική πλευρά του κτιρίου], γύρω στο 1910. [Από το βιβλίο “Η ανάδυση της σύγχρονης Θεσσαλονίκης,” της κ. Α. Καραδήμου, Θεσσαλονίκη, 2013, σελ. 77] Η οικία Νικολάου, το 1916-1917

Όπως σημειώνει ο Χάρης Βάρβογλης. το 1910 ο Κώτσος Νικολάου αγόρασε το κτίσμα από το Γιακό Μοδιάνο. Η οικία Νικολάου, γύρω στο 1917

[από το βιβλίο “Η Εξώτειχος Ανατολική Θεσσαλονίκη” των Ν. Χόρμπου και Α. Καραθανάση, Θεσσαλονίκη, 2018, σελ. 237] .

Harry Varvoglis Αριστερά είναι το εξοχικό καφενείο Φλόκα και δεξιά η οικία Νικολάου (που υπάρχει και σήμερα στον αριθμό 212 της οδού Βασιλίσσης Όλγας). Η οικία Νικολάου, το 1916-1917 Η οικία Νικολάου όταν στέγαζε τα εκπαιδευτήρια Παράσχη, τη δεκαετία του 1950.

[Αναρτήθηκε από τον κ. Γιώργο Μπασαγιάννη στις ΠΦΘ, στις 15-5-2021] Στις σκάλες της οικίας Νικολάου όταν λειτουργούσε το ιδιωτικό δημοτικό σχολείο “Ρήγας Φεραίος”, το 1960-1961. [Αναρτήθηκε από τον κ. Θεόδωρο Νάτσινα, στις ΠΦΘ, στις 13-9-2014] Η οικία Νικολάου, γύρω στο 2000 Η οικία Νικολάου από την πλευρά της Βασ. Όλγας, σήμερα Από το βιβλίο της Μαρίας Βάρβογλη “Ραντεβού στου Φλόκα”. Η οικία Νικολάου στον περιβάλλοντα χώρο της, σήμερα Ο Κωνσταντίνος Ν. Νικολαού με τη σύζυγό του Μαρία (ή Μαργίτσα) Φλόκα. Ο Κ. Νικολάου γεννήθηκε στις Σέρρες. Ανάπτυξε με τον αδελφό του, Παναγιώτη, μια επιχείρηση χονδρεμπορίου αποικιακών στην περιοχή Μισίρ Τσαρσί (δηλ. την Αιγυπτιακή Αγορά) όπως και ένα γραφείο εμπορικών εισαγωγών στον φραγκομαχαλά, τη δεκαετία πριν το 1910. Από τις δραστηριότητες του αυτές απέκτησε μια αξιοσημείωτη οικονομική ευμάρεια. Απεβίωσε τον Ιούλιο του 1923. [Περισσότερα για τον Κ. Νικολάου βλ. στο βιβλίο “Ραντεβού στου Φλόκα” της κ. Μ. Βάρβογλη, Θεσσαλονίκη, 2021.]

Όπως σημειώνει ο κ. Βάρβογλης: Η φωτογραφία είναι από την ημέρα των γάμων τους. Τα κατάστημά του ήταν στην οδό Χίου 14 (σήμερα η οδός Χίου έχει καταργηθεί) Η περιοχή της Αιγυπτιακής Αγοράς την περίοδο της Τουρκοκρατίας Η περιοχή της Αιγυπτιακής Αγοράς το 1917 ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 30/7/1923, σελ. 4 Τομανάς, “Οι Ταβέρνες...”, σελ. 69 Καναδοί και Καναδέζες με ρακέτες του τένις σε γήπεδο του τένις δίπλα στο 5ο Καναδέζικο Γενικό Νοσοκομείο, το 1916 περίπου Αναφέρθηκε το καφενείο Μοδιάνο ανατολικά της βίλας Αλλατίνη, το οποίο λειτούργησε από το 1904 μέχρι το 1910. Και το τούρκικο καφενείο “Πέρα Παλάς” που ήταν στο ίδιο κτίριο, πριν το 1904. Το ερώτημα που εύλογα δημιουργείται είναι: ποιοι μπορεί να ήταν οι πελάτες αυτών των καφενείων, σε μια οικιστικά έρημη περιοχή;; Την εποχή του καφενείου Μοδιάνο είχε δημιουργηθεί και λειτουργούσε το τένις κλαμπ, εκεί δίπλα. Κατά πάσα πιθανότητα αυτή ήταν η σκοπιμότητα του εν λόγω καφενείου, όπως και του διπλανού καφέ Φλόκα που άνοιξε το 1905. Πριν όμως την ίδρυση του τένις κλαμπ, η μόνη λογική εξήγηση ύπαρξης καφενείου στην εκεί,τότε, έρημη περιοχή φαίνεται να ήταν η εξυπηρέτηση ταξιδιωτών και καραβανιών προς την ευρύτερη, την εποχή εκείνη, περιοχή της Καλαμαριάς. Υπάρχει άλλη εξήγηση;; “Ραντεβού στου Φλόκα”, σελ. 62: “το καφενείο του Γιακό Μοδιάνο...”

Όπως σημειώνει ο Χάρης Βάρβογλης, η ονομασία του καφενείου ήταν “Πέρα Παλάς”. Εδώ αναφέρεται το όνομα Μοδιάνο ως προσδιορισμός ιδιοκτησίας. Το καφενείο δεν ονομαζόταν ποτέ “καφενείο Μοδιάνο”. Ο Μοδιάνο ήταν ο ιδιοκτήτης, αλλά το είχε κτίσει για εκμετάλλευση. Εξαρχής ονομαζόταν “Πέρα Παλάς”, κατά πάσα πιθανότητα όνομα που είχε δώσει ο ενοικιαστής-επιχειρηματίας. Ήταν εξοχικό κέντρο, όπως ήταν παλιότερα τα “Πράσινα Φανάρια” και η “Φλώριντα”. Όπως και σε αυτά τα δύο, δεν υπήρχαν γύρω από το Πέρα Παλάς κατοικίες. Οι πελάτες πήγαιναν με άμαξες ή με το τραμ -αρχικά ιππήλατο ή αργότερα ηλεκτροκίνητο. Στη δεύτερη περίπτωση περπατούσαν και λίγο. Το τένις κλαμπ είχε ιδρυθεί πολύ αργότερα.

Λεπτομέρειες μπορούν να βρεθούν στο βιβλίο της Μαρίας Βάρβογλη-Φλόκα “Ραντεβού στου Φλόκα”. 1916 περίπου, πίσω από την οικία Νικολάου και δίπλα (επάνω αριστερά) στο 5ο καναδέζικο Γενικό Νοσοκομείο Ο Τομανάς στο βιβλίο του 'Δρόμοι και γειτονιές της Θεσσαλονίκης” (σελ. 251) σημειώνει : “η Ίντα...μαζί με την Ελένη Λομπάρνο, θυγατέρα του Τσελεμπή Κωστάκη, έκαναν ιππασία στην έρημη τότε περιοχή Ντεπό με την κλασική στολή των αμαζόνων και όλοι στέκονταν και τις χάζευαν”, γύρω στο 1900. Ή Ίντα ήταν σύζυγος του πλούσιου τραπεζίτη Λεβή Σαούλ Μοδιάνο. Μήπως αυτός ο Μοδιάνο έφτιαξε ένα περίπτερο για την ξεκούραση από την ιππασία της συζύγου και των φίλων της;; Και μήπως το “περίπτερο” αυτό προέκυψε από την αγορά μιας αγροτικής κατοικίας την οποία μετασκεύασε, προσθέτοντας το περίτεχνο ημικυκλικό κτίσμα, πιθανότατα με τη βοήθεια κάποιου αρχιτέκτονα, ίσως του Ποζέλι;;; Μια καλή αεροφωτογραφία της οικίας Νικολάου και του Καφέ Φλόκα με τον περίγυρο τους, το 1916 περίπου .

«Θεσσαλονίκη. Στους δρόμους της πόλης. Επαγγέλματα του δρόμου. Μουσικοί», γράφει η λεζάντα της φωτογραφίας που τράβηξε ο Οπερατέρ KD τον Μάρτιο του 1916. Το κάδρο του από την γωνία Αγ. Νικολάου μάς δίνει μια καλύτερη εικόνα των σπιτιών που σήμερα θα βρίσκονταν στην Κασσάνδρου 72 και 74.

Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1179702485852716

Φωτό: Σαρλ Νταριέ, Μάρτιος 1916. Πηγή: https://www.pop.culture.gouv.fr/ Την διεύθυνση μας την δίνει η σύγκριση με μια φωτογραφία της συλλογής Αλμπαρέλ, όπου πέρα από τα προφανή (δρόμος με πεζοδρόμιο και δέντρα και το είδος της πλακόστρωσης), έχουμε και τις λεπτομέρειες από τις σιδεριές των παραθύρων, το φουρούσι κλπ. Ας δούμε και ολόκληρη την φωτογραφία σύγκρισης που μας δίνει και μια εικόνα των λουτρών. To γωνιακό σπίτι το βλέπουμε και από άλλη πλευρά σε ζουμ φωτογραφίας πριν την φωτιά (αριστερά). Έτσι κι αλλιώς, όμως, δεν κάηκε. Επέζησε μάλιστα για πολλές δεκαετίες ακόμα, όπως και το διπλανό του. Δεξιά, τα βλέπουμε σε αεροφωτογραφία γύρω στα 1950.

Μουντή καθημερινότητα. Φωτογραφία που αναρτήθηκε πρόσφατα στο ebay στο ύψος της Ελευθερίου Βενιζέλου λίγο παραπάνω από την οδό Κρήτης στον Άγιο Παύλο. Η ΒΑ γωνία των τειχών της Ακρόπολης σε πρώτο πλάνο.

Στάθης Ασλανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1167022627120702

Η φωτογραφία από τον Boissonnas στο σημερινό ύψος της Επταπυργίου με Ανθέων αποκαλύπτει μόνο ένα μικρό μέρος των τειχών που βλέπουμε στην αρχική. Δεν θεωρείται αξιόλογη για συσχέτιση. H επόμενη όμως φωτογραφία του Boissonnas. αποκαλύπτει και συσχετίζει με ευκολία τον πύργο που βλέπουμε στην αρχική, ο οποίος στέκεται σήμερα σε καλή κατάσταση απέναντι ακριβώς από την έξοδο της οδού Κρήτης στην Ελευθερίου Βενιζέλου. Απόσπασμα φωτογραφίας αχρονολόγητη, εικάζουμε γύρω στα τέλη του 19ου αιώνα αρχές 20ου, που φαίνεται τα τείχη να μην έχουν καταρρεύσει ακόμα. Ο μικρός κύκλος είναι η θέση του φωτογράφου, το βέλος η κατεύθυνση του φακού και ο μεγάλος κύκλος, ο υπερασπιστής της πόλης πύργος που φαίνεται στην αρχική.